Vóór internet was er ook informatie

Internet wordt vaak gezien als een aanjager van grote sociale veranderingen.

Maar die waren in de jaren 60 al begonnen, zeggen de auteurs van Beter internet.

Krantenjongens lezen de muurkrant van de Limburgse Koerier (1934). Foto Spaarnestad Photo Krantenjongens met pet en tassen staan muurkrant [van de Limburgse Koerier] te lezen. [1934]. Spaarnestad

‘Na de oorlog hing men kranten buiten aan de ramen op en stonden mensen ze in groepjes te lezen en te bediscussiëren. Daar doet internet me soms aan denken.’ Dit citaat van socioloog Abram de Swaan komt uit het vorige week verschenen boekje Beter internet over Web 2.0 (zie kader) van vier ‘welgeleerde buitenstaanders’.

Behalve De Swaan plaatsen Paul Schnabel (directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau), Bernt Hugenholtz (hoogleraar informatierecht) en Michiel Schwarz (consultant technologische cultuur) de ontwikkelingen op het wereldwijde web in een relativerende context. Zo spectaculair is Web 2.0 niet, poneren zij. Sociale veranderingen die soms al decennia geleden zijn begonnen, krijgen nu ook gestalte op het web.

Neem bijvoorbeeld het feit dat mensen zich dankzij internet veel beter zouden informeren. „Dat is al sinds de jaren zestig aan de gang”, zegt Schnabel. „We zijn met z’n allen hogeropgeleid, en mondiger geworden. De patiëntenverenigingen in de medische wereld zijn al jarenlang volwaardig gesprekspartner van artsen. Door de overvloed aan informatie versterkt internet die ontwikkeling, maar nieuw is het niet.”

In het eerste decennium van internet vulden professionals de websites. Bezoekers hadden hooguit de mogelijkheid een reactie achter te laten. Doordat de software inmiddels drastisch is vereenvoudigd en meer is toegesneden op gezamenlijk gebruik, zijn de verhoudingen radicaal veranderd.

Populaire sites en typische Web 2.0-exponenten als sociaal netwerk Hyves, fotosite Flickr en encyclopedie Wikipedia worden niet gevuld door professionals, maar door de gebruikers. Gevolg is dat het onderscheid tussen amateurs en professionals vager wordt, of zelfs verdwijnt. Schnabel: „De behoefte aan experts zal altijd blijven bestaan. Wikipedia mag dan veel accurate informatie bevatten over Piet Mondriaan, er is nog altijd een expert nodig om een echte Mondriaan te kunnen onderscheiden van een kopie.”

De Swaan spreekt in dit verband over ‘le regard’, de speciale blik waarmee de deskundige zich onderscheidt van de leek. „Je kunt op internet allerlei feiten over wetten en regels opzoeken, maar dat betekent niet dat je geen advocaat meer nodig hebt.”

Juridisch wordt het verschil tussen de professional en de amateur wel degelijk ingewikkelder, betoogt Hugenholtz. „Door Web 2.0 is de vraag wat een journalist is bijvoorbeeld veel moeilijker te beantwoorden. Journalisten zijn beperkt aansprakelijk. Ook kunnen zij zich beroepen op het verschoningsrecht. Maar hoe zit dat wanneer iedereen tekst publiceert?”

Valerie Frissen, hoogleraar ICT en Sociale Verandering, vindt dat in het boekje de betekenis van Web 2.0 wordt onderschat. „Technologie mag dan misschien niet dé oorzaak zijn van alle veranderingen, maar de technologie is wel een enorme katalysator.”

Frissen somt een lijst op van veranderingen die volgens haar het gevolg zijn van Web 2.0: radicale informalisering; de professionalisering van de leek; het vervagen van de grens tussen het publieke en private domein; extreme transparantie; verandering van eigendomsverhoudingen en een verschuiving van de macht over informatie. „Je kunt dat betitelen als oude wijn in nieuwe zakken, maar ik vind het een spectaculair lijstje.”

Dat de geïnterviewden uit Beter internet verwijzen naar vroeger, vindt Frissen logisch. „We zitten inderdaad middenin de transformatie. Om er dan betekenis aan te kunnen geven, ben je geneigd te verwijzen naar vroeger.”

Eigenlijk is het niet eens zo interessant of internet nu wel of niet de oorzaak is van maatschappelijke verandering, vindt Frissen. „Internet en ‘de buitenwereld’ zijn niet meer los van elkaar te zien. Het is de nieuwe realiteit.”

Schwarz vergelijkt internet met een druppel kleurstof die wordt toegevoegd aan een glas water. „Het water krijgt een andere kleur en is niet meer wat het was. Dan moeten we het niet steeds hebben over die ene druppel die anders is geworden, maar over het verkleurde water.”

’Beter internet’ is een uitgave van Nijgh & Van Ditmar in samenwerking met provider xs4all. Zie ook www.thenexttenyears.nl.

    • Raymond Krul