Sensueel duet is lichtpuntje van ‘In Space’

Dans Het Nationale Ballet met In Space. Gezien: 14 juni, Muziektheater Amsterdam. Herhalingen t/m 20 juni. Info 020 6255455 en www.hollandfestival.nl.

Volgens het programmaboekje van Het Nationale Ballet is het Holland Festivalprogramma In Space een „unieke samenwerking van drie generaties choreografen”, met het ballet Situation (1970) van Hans van Manen als ‘ankerplaats’ voor maar liefst zes nieuwe werken. Geen woord over het Cover-project van de Nederlandse Dans Dagen, waaraan het idee van de hedendaagse remake duidelijk is ontleend, noch enige verwijzing naar Collective Symphony, het ballet dat Rudi van Dantzig, Hans van Manen en Toer van Schayk in 1975 gezamenlijk maakten voor het Holland Festival, midden in de Gouden Jaren van het Ballet. Kennelijk is het geheugen van HNB even selectief als gebrekkig.

Tijdens In Space lijken die Gouden Jaren verder weg dan ooit. Aan Situation ligt het niet. Mits goed uitgevoerd, is dit expressionistische Fremdkörper in Van Manens oeuvre nog steeds spannend, met zijn markante ruimtelijke vormgeving (een met ruitjespapier beklede ‘doos met deur’ op het toneel), de rauwe, soms groteske bewegingstaal, vervreemdende geluidseffecten en, vooral, de getoonde relaties die knetteren van erotische lading en agressie. Helaas ontbreekt dat laatste aan de uitvoering door de huidige HNB-dansers, die, uitzonderingen als Anu Viheriäranta en Rosi Soto daargelaten, zo te zien geen flauw benul hebben van de intentie van hun bewegingen.

Vreemd genoeg gaan ook ook de choreografen, met hun variaties op Situation, nauwelijks in op de essentie van het origineel. Van Manen zelf levert wel kwaliteit, met zijn nieuwe werk, Tears. Zijn duet met een ‘koor’ van zeven dansers, zal niet in de top tien aller tijden komen, maar de gedurfde eenvoud en weemoedige vertragingen in het partnerwerk van Igone de Jongh en Alexander Zhembrovskyy zijn balsem voor de ziel na de fantasieloze pasjes en gladde groepsformaties in The Space Between, het hedendaagse ballet blanc annex werkgelegenheidsproject van artistiek leider Ted Brandsen, die hiervoor de Gouden Suikertaart verdient. Wat zijn stuk met Situation te maken heeft, is volstrekt onduidelijk. In Moving Rooms van Krzysztof Pastor is de ruimtelijke begrenzing het raakvlak. Die wordt hier niet door wanden, maar door het lichtontwerp aangebracht: gevangen in wisselende composities van vierkante lichtvlakken creëren elf dansers elegante, complexe figuren. Het geheel is langdradig, maar de onnavolgbaar soepele solo van Rubi Pronk en het sensuele duet van Michele Jimenez en Moises Martin Cintas zijn niet te versmaden.

Zulke lichtpuntjes heeft deze balletavond hard nodig, zeker na de ‘performance-installaties’ die vier HNB-dansers in de foyers presenteren. Met gekwelde blikken en sierlijk gekronkel trachten de uitvoerenden urgentie en noodzaak te suggereren, maar als etalagekunst tot principe is verheven, is dat vergeefse moeite. Zelfs onder leiding van improvisatiegoeroe Michael Schumacher wil ‘extraatje’ nummer vijf (verkenningen in het auditorium) maar niet zinvol of interessant worden. Zo komt In Space over als een modieuze, niet al te intelligente poging aan te haken bij de trend om voorstellingen te omkaderen met thematisch verwante amuses. In plaats van toegevoegde waarde genereert HNB overbodige kitsch.