Mag ik even uw laptop zien?

De komende vakantiemaanden zullen weer veel Nederlanders Amerika bezoeken met in hun bagage een laptop. Maar moet je die wel meenemen? De douane kan, zonder enige verdenking,uw laptop in beslag nemen .

Douanebeambten op het vliegveld van San Francisco doorzoeken de bagage van een passagier. Foto AP San Francisco International Airport security personnel Avinash Patel, left, and Armando Gramajo perform a hand search on luggage owned by a passenger, right, Monday, Sept. 17, 2001, in San Francisco. In addition to walking through extra metal detectors, many passengers must hand their bags over for inspection as well. (AP Photo/Julie Jacobson) bagagecontrole Associated Press

De tandenborstel is niet meer voor iedereen het meest essentiële attribuut in de bagage. De toerist wil mailen en zijn foto’s op zijn weblog zetten; de zakenman of -vrouw wil kunnen werken aan spreadsheets, presentaties en rapporten. Maar pas op: in verschillende landen is de douane of de politie bevoegd binnenkomende laptops binnenstebuiten te keren. De VS zijn het ergst.

De Amerikaanse zakenman Michael Arnold had een laptop bij zich toen hij in juli 2005 terugkwam van een reis naar de Filippijnen.

De douanebeambten vroegen of ze zijn computer even mochten bekijken. Dat deden ze, en al gauw vonden ze pornografisch materiaal, mogelijk zelfs kinderporno. Het kwam Arnold te staan op een strafklacht.

Arnold heeft de manier waarop het bewijsmateriaal hiervoor werd verkregen aangevochten met het argument dat het inwendige van iemands laptop te vergelijken is met zijn huis of zijn hoofd. Privédomein dus. In eerste instantie kreeg hij gelijk, maar in april van dit jaar in hoger beroep niet.

De huidige situatie is dat reizigers verplicht zijn op verzoek hun laptop te tonen, op te starten en een eventueel wachtwoord in te toetsen. De beambten mogen alle informatie op de pc bekijken en kopiëren, en zelfs voor onbepaalde tijd de laptop in beslag nemen. Dit alles zonder dat er een concrete verdenking hoeft te zijn. Er zijn inmiddels voorbeelden van reizigers die hun laptop hebben moeten inleveren zonder te weten waarom.

Een laptop kwijtraken is voor een particulier een schadepost. Wanneer het gaat om een machine met bedrijfsgegevens is de schade nog groter. De employé mist zijn hele mobiele kantoor en iemand anders heeft alle gegevens. Dat laatste is een risico voor het bedrijf, ook als het apparaat zelf niet verloren gaat.

Wat valt hiertegen te doen? Het ene uiterste is: geen laptop meenemen. Helaas mogen ook mobieltjes, digitale camera’s en dergelijke geïnspecteerd worden. Het andere uiterste is: erop vertrouwen dat niets op de laptop u in moeilijkheden zal brengen. Of dat slim is, is de vraag. Je video’s of foto’s kunnen problemen geven ook als je zelf te goeder trouw bent. Tussen deze uitersten zit van alles.

Als de laptop wel meegaat, is het hoe dan ook verstandig hem zo schoon mogelijk te maken. Alle data (ook e-mail) eraf, prullenbak legen, de ‘Geschiedenis’ van de browser wissen alsmede de ‘Tijdelijke internetbestanden’. (De browser Firefox heeft een optie genaamd ‘Privégegevens opruimen’, die alles in één keer doet.) Hoe minder op een laptop staat, hoe minder er te inspecteren valt, dus het scheelt ook tijd bij een mogelijke controle.

Het allerveiligste is, géén data mee te nemen en alles wat op de laptop stond ergens online neer te zetten. Hiervoor bestaan vele oplossingen: op de server van de baas, bij een online dienst, of gewoon thuis op een harddisk op het eigen netwerk. Mailen naar een eigen adres bij bijvoorbeeld Gmail kan ook. Wel is dan altijd internettoegang nodig tijdens het buitenlandse verblijf. In plaats daarvan kunnen de benodigde data op een usb-stick of een datakaartje.

De kans dat deze worden bekeken is kleiner dan voor een laptop. De kleinste kaartjes, zoals mini- of micro-SD-kaarten, zijn nog altijd goed voor enkele gigabytes. Ze kunnen makkelijk tussen twee munten in de portemonnee worden getaped zodat ze zelfs in de röntgenapparatuur niet worden opgemerkt.

De Amerikanen zijn niet de enige die zich bezighouden met wat de veiligheidsexpert Bruce Schneier ‘veiligheidstheater’ noemt. De Britse douane kan gegevensdragers controleren op pornografie (alsof het nodig zou zijn die fysiek het land in te smokkelen). Ook de Nederlandse douane mag uw elektronica onder de loep nemen, maar zegt dat alleen te doen bij concrete verdenking.

Het ironische is dat maatregelen die bedoeld zijn om de veiligheid te vergroten, voor reizigers concrete risico’s introduceren, waar ze zich op eigen kracht tegen moeten zien te wapenen. Terwijl de echte booswichten de ‘beveiliging’ lachend omzeilen.