Je komt een eind met wat geheimzinnigheid

Journalist Pamela Druckerman onderzocht de mores van het vreemdgaan.

Russen vinden dat overspel bij het leven hoort, net zoals roken en alcohol.

Foto Hollandse Hoogte Nederland, ravenstein, 0kt 2001 Geheimzinnige reclame op billboard op perron van NS station Ravenstein. Associatie Relaties. vreemdgaan, huwelijk. Sexualiteit. foto Theo Audenaerd/HH Hollandse Hoogte

In Amerika is het het ergst als je erachter komt dat je partner vreemdgaat. Een trauma van twee jaar is vrij normaal – twintig kan ook, zeker als de echtgenoten bij elkaar blijven, want dan bouwen ze soms hun ingezakte relatie weer helemaal op rond de ‘misstap’ van de een. Maar meestal leidt overspel onmiddellijk tot echtscheiding, ondanks de talloze christelijk geïnspireerde relatietherapeuten en bedrijfjes als Divorce Busters die er goed geld aan verdienen om juist dát te voorkomen.

De huwelijksindustrie, noemt de Amerikaanse journalist Pamela Druckerman ze in haar boek Lust in Translation (nu vertaald als Over de grens), waarin ze beschrijft hoe de stedelijke middenklasse in verschillende landen tegen overspel aankijkt.

„Toen ik aan het boek begon stond ik, denk ik, hetzelfde tegenover overspel als de gemiddelde Amerikaan: zodra je ontdekt dat je partner vreemdgaat, is het meteen vertellen en dan over en uit”, vertelt Druckerman op een terras in de Rue de la Roquette, Parijs, waar ze om de hoek woont met haar Nederlandse echtgenoot. (Hij vroeg haar ten huwelijk terwijl ze het boek aan het schrijven was; in haar nawoord bedankt Druckerman hem voor zijn liefde en intellectuele moed.) „Maar nu ben ik meer een aanhanger van de Fransere manier van denken; dat je met wat geheimzinnigheid ook een heel eind komt.”

Druckerman (1970) is klein, heeft een kolossale, vooruitstekende buik – ze verwacht haar tweede kind in augustus – en slimme oogjes achter een goudgerand John Lennonbrilletje. „Het is bijvoorbeeld ook typisch Amerikaans”, zegt ze, „om te denken dat het normaal is dat seks in de loop van de tijd uit een huwelijk verdwijnt, en dat partners steeds meer wrok tegenover elkaar gaan koesteren – alsof dat dat de natuurlijke loop der dingen zou zijn. Ik vond het heel instructief om te zien dat je er ook andere denkbeelden op na kunt houden.”

Voor die denkbeelden reisde ze de halve wereld rond. Ze ontdekte dat Fransen hun partner jarenlang kunnen laten ‘afdrijven’, en vervolgens merken dat de affaire van de ander over is, zonder ook maar ergens met elkaar over te praten. En dat Russen vinden dat vreemdgaan bij het leven hoort zoals roken of alcohol: armere vrouwen hebben het maar te accepteren als hun man vreemdgaat. Andersom zijn Russische mannen wel bang dat hun vrouw vreemdgaat met een rijkere man.

In Zuid-Afrika is de grens tussen vreemdgaan en prostitutie dun, wat het aidsprobleem niet kleiner maakt. In het snel rijk wordende China komt een volledige ontrouwindustrie op gang, met wijken vol wachtende ‘tweede vrouwen’ – onder Mao was overspel verboden. In Indonesië is polygamie toegestaan, tot een maximum van vier vrouwen, en onder de ultraorthodoxe joden in Brooklyn is vreemdgaan ondenkbaar, maar fantaseren de mannen veel over fellatio, waar ze hun vrouw niet om durven vragen.

In Japan bestaan nauwelijks tweepersoonsbedden, ontdekte Druckerman. Als er kinderen komen, schuift de vrouw met haar futon de kinderkamer in, en zet de man op haar plaats een stereo-installatie en een flatscreen-tv neer. Voor seks kan hij bij een enorme variëteit aan fantasythemabordelen terecht. Vaak blijft het ook daar trouwens bij fantasie, net als thuis. „Het seksloze huwelijk wordt in Japan zelf ook als een sociaal probleem gezien, waarover uitvoerig in boeken en in de media wordt gediscussieerd”, vertelt Druckerman. „Maar Japanners bespreken hun eigen sociale trends sowieso met een enthousiasme en nieuwsgierigheid zoals ik dat nergens anders ben tegengekomen.”

Niet dat dat snel verandering teweegbrengt. „Voor vrouwen met kinderen is het in Japan nog steeds heel moeilijk om te werken. En mannen maken belachelijk lange dagen. Als zo’n man dan eindelijk thuiskomt, slapen zijn ouders vaak in de kamer ernaast – dan heb je ook niet de wildste seks, als er alleen zo’n rijstpapieren wandje tussen zit.” Wat ook niet helpt: „Zelfs vrouwen die aan een westerse universiteit gestudeerd hebben en bij een internationaal bedrijf werken, noemen hun partner ‘pappa’ zodra er kinderen komen, zonder dat grappig of flirterig te bedoelen.” Daarmee jaag je een man wel de deur uit.

Maar hoe verschillend de houding tegenover vreemdgaan in verschillende culturen ook is, één ding is universeel. „Het is overal een groot probleem. Het is altijd emotioneel, turbulent en stressvol en mensen zijn er overal mee gepreoccupeerd. Mensen zijn overal ook verdrietig als ze het ontdekken. In de gedachtenwereld van Amerikanen, bijvoorbeeld, bevindt Frankrijk zich in de frontlinies van de ontrouw. Maar in Frankrijk vinden mensen ontrouw ook verschrikkelijk. Alleen hebben de Fransen wel enige wijsheid. Ze koesteren het idee dat er aan echte liefde toch niets te doen valt, en vinden het logisch dat je je tijdens je huwelijk aangetrokken voelt tot andere mensen.”

Daar denken de Amerikanen met hun huwelijksindustrie heel anders over. „Heb je de bioscoopfilm Sex and the City al gezien? Daarin gaat de vriend van een van de vrouwen, Miranda, één keer vreemd omdat zij hem volledig verwaarloost en alleen maar tijd besteedt aan haar werk, kind en vriendinnen. En dan schopt ze hem eruit. Dat vind ik niet de meest wijze reactie. Maar het is wel typisch Amerikaans.”

Is het eigenlijk niet gek dat juist in het land van de onbegrensde mogelijkheden zo streng over vreemdgaan wordt gedacht? „Ja, maar Amerika is ook het meest religieuze van de moderne westerse landen. En al die mogelijkheden, die hoor je in één persoon te vinden. Je partner moet je beste vriend zijn én je minnaar. Amerikanen romantiseren het huwelijk enorm, ze maken er echt een sprookje van.”

Bovendien mogen ze vóór die tijd wel onbeperkt vreemdgaan, alleen zien ze dat zelf niet zo. „Je kunt er in Amerika niet vanuit gaan dat je een exclusieve, monogame relatie met iemand hebt totdat je daar ‘het gesprek’ over hebt gehad”, vertelt Druckerman. Tot die tijd kunnen mensen er rustig verschillende partners tegelijkertijd op na houden zonder dat ze zich moreel verplicht voelen dat aan elkaar te vertellen. „Dat vinden Amerikanen vanzelfsprekend. Heel tegenstrijdig, ja. Als er iets in Amerika is wat ik zou willen afschaffen, behalve dan natuurlijk dingen als Guantánamo Bay, dan is het wel die absurde ‘proefperiode’.” Want uiteindelijk, zegt Druckerman, wil iedereen, ook zijzelf, gewoon een trouwe partner.

Pamela Druckerman: Lust in Translation. The Rules of Infidelity from Tokyo to Tennessee. Penguin, 291 blz., € 25,–. Vertaling Marcel Rouwé: Over de grens. De internationale verleiding van het vreemdgaan. AW Bruna, 270 blz., € 17,95