Fatah heeft hier de macht

In de Gazastrook is sinds een jaar Hamas de baas. De rivalen van Fatah zijn dat op de Westelijke Jordaanoever.

Daar kunnen Hamaspolitici niet meer functioneren.

Het kantoor van Aiman Daragmeh, in het centrum van de Palestijnse stad Ramallah, maakt deze ochtend een drukke indruk. Bezoek loopt af en aan, een vrouw staat driftig te kopiëren, de televisie schettert het laatste nieuws de hal in. Maar Daragmeh heeft geen volle agenda. „Dit is wat ik doe. Hier zitten en mensen zoals u ontvangen. Maar mijn werk mag ik nu niet uitvoeren.”

Daragmeh, scheikundige, zit in de Palestijnse Wetgevende Raad (PLC), het Palestijnse parlement. Maar sinds een jaar is hij er niet meer welkom, zegt hij. Daragmeh is politicus van de moslimfundamentalistische beweging Hamas, en daarmee in feite persona non grata op de bezette Westelijke Jordaanoever. „Hier heeft Al-Fatah het voor het zeggen. Ik mag geen politieke bijeenkomsten organiseren, ik mag de groene Hamasvlag niet tonen, ik krijg geen salaris meer.” Daragmeh maakt zich vooral boos over de laatste maatregel van de regering-Abbas. Vorige week zijn de subsidieregels voor moskeeën aangescherpt. Volgens Fatah een noodzakelijke efficiency-maatregel, volgens Hamas een schandelijke manier om de partij dwars te zitten.

Een jaar geleden nam Hamas met geweld de controle in de Gazastrook over van het concurrerende Al-Fatah, de partij van president Mahmoud Abbas. Na enkele dagen van gewapende strijd bezette Hamas de aan Abbas gelieerde radio- en televisiestations en zijn paleis. In Gaza is Hamas nu de baas. De ene coup werd met een andere beantwoord. Op de Westelijke Jordaanoever is de rol van Hamas volledig uitgespeeld, waardoor de Palestijnse gebieden in feite in twee stukken verdeeld zijn.

In 2006 behaalde Hamas nog een absolute meerderheid bij de parlementsverkiezingen, maar het parlement is sindsdien niet meer in volledige samenstelling bijeengekomen. Hamaspremier Ismail Haniyeh is door Abbas ontslagen en vervangen, al regeert Haniyeh in Gaza gewoon door. Op de Westelijke Jordaanoever regeert nog steeds een ‘noodkabinet’, waarin Hamas geen rol meer speelt.

En hoewel beide partijen in het openbaar praten over „hervatting van de dialoog”, „verzoening” en „onze gemeenschappelijke vijand Israël”, gaat de concurrentiestrijd tussen het seculier-nationalistische Fatah en het religieuze Hamas gewoon door. De strijders van Hamas paraderen oppermachtig door de straten van Gazastad, maar hun politici op de Westelijke Jordaanoever zijn niet langer veilig. Elk moment kunnen ze worden opgepakt. Aiman Daragmeh haalt wat cijfers tevoorschijn: „Circa 2.500 aanhangers van Hamas zijn hier sinds vorig jaar gearresteerd. Er zitten er nog steeds 110 vast, zonder dat ze door een rechter zijn veroordeeld. Bijna vijftig parlementsleden zijn gevangengezet.” Sommige gevangenen zijn om het leven gekomen, zoals Hamaskopstuk Majed Barghouti in februari. Volgens de Hamasparlementariërs werd hij gemarteld. Fatah ontkent niet gevangenen te maken, maar zegt dat ze niet worden gemarteld en, als er een aanklacht komt, een eerlijk proces krijgen.

Daragmeh ontsnapte ternauwernood aan arrestatie door de aan president Abbas gelieerde Fatah Brigades. Hij was er niet, zegt hij, waarop een collega-parlementariër is meegenomen.

Probleem voor Hamas is dat de strijdgroepen van president Abbas op de Westelijke Jordaanoever kunnen doen en laten wat ze willen. Abbas heeft ze tot dusverre niet teruggefloten, en Israël en het Westen beschouwen de president als de enige legitieme vertegenwoordiger van de Palestijnen en weigeren met Hamas te praten. Abbas kon dus zonder al te veel kritiek het parlement ontbinden en toezien hoe Hamaskopstukken werden opgepakt. Fatah geldt in de internationale diplomatie immers als ‘gematigd’ en is de enige Palestijnse partij die betrokken wordt in het vredesproces. Israël zegt geen ‘Hamastan’ op de Westelijke Jordaanoever te accepteren en steunt Abbas’ aanpak van diens concurrerende partij.

„Ik voel me volkomen veilig”, zegt gemeenteraadslid Nihaha Hamid opgewekt. Hamid, een jonge vrouw met vijf kinderen, vertrouwt op God. Hij zorgt ervoor dat haar niets zal overkomen. Maar even later zit ze toch te huiveren op haar stoel. De drie leden van Hamas die in de gemeenteraad van Fatahbolwerk Ramallah zitten, zijn al een jaar thuis. Sinds kort krijgt Hamid haar post weer, waardoor ze vanuit huis amendementen kan indienen. „Ik ga door, al is de druk soms bijna te groot. Ons busje is in brand gestoken. Mijn man is vorig jaar meegenomen na een inval van de geheime dienst. Ze hebben hem zo hard op zijn knieën geslagen dat hij nog steeds moeite heeft met lopen. Ik heb zo vaak gedacht: dit is het niet waard, ik ga weer verder met mijn opleiding tot theoloog.”

De projecten waaraan Hamid deelnam, waren puur vreedzaam, zegt ze een paar keer. Ze werkte met verstandelijk gehandicapten. Niet, zoals Fatah zei, om het gedachtegoed van Hamas te verspreiden, maar om iets goeds te doen, zoals de islam haar opdraagt. Maar dit soort kleine projecten, waar Hamas altijd veel werk in heeft gestoken, zijn nu verboden.

Sinds kort zijn Fatah en Hamas opnieuw met elkaar in gesprek. In de Senegalese hoofdstad Dakar ontmoetten vertegenwoordigers elkaar eerder deze maand. President Abbas heeft opgeroepen tot verzoening. Voorwaarde voor Abbas is dat Hamas de controle in de Gazastrook opgeeft.

Nihaha Hamid heeft hoop op een vernieuwde politieke carrière. Nog altijd kijkt ze extra om zich heen als ze boodschappen gaat doen. Haar telefoon wordt afgeluisterd, dat weet ze zeker. „Fatah heeft te lang geluisterd naar de verdeel-en-heerspolitiek van Israël. Maar het zal veranderen, inshallah. Ik wil de partij weer toespreken op een politieke bijeenkomst, me gewoon op straat kunnen uiten.”