Deventer corporatie doet Vogelaars werk

Bij de aanpak van de veertig Vogelaarwijken gaat de Deventer Rivierenwijk aan kop. De woningcorporatie nam het voortouw. „Zo heeft Thorbecke het niet bedoeld.”

Een portret op een gevel in de Deventer Rivierenbuurt herinnert aan een bezoek van voormalig minister Dekker van Volkshuisvesting. Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold deventer rivierenbuurt spuistraat portret minister dekker foto rien zilvold straatbeeld wijken huizen woningen Sybilla Dekker muurschilderingen Zilvold, Rien

Op een blinde muur in de Rivierenwijk in Deventer staat een huizenhoog portret van een lachende minister Dekker (VVD), de voor-voorganger van minister Vogelaar (PvdA) op Volkshuisvesting. Toen Dekker allang geen minister meer was, is ze nog een paar keer teruggekomen om te zien hoe het ging. Rivierenwijkers vertellen het graag.

De Rivierenwijk gaat aan kop bij de veertig achterstandswijken die dit kabinet wil opknappen. Hier tekende Vogelaar begin dit jaar haar eerste charter, een overeenkomst met de gemeente over concrete afspraken en doelen. Alleen gaat niet de gemeente, maar een woningcorporatie de problemen oplossen. Corporatie Rentree heeft de regie over alle plannen voor deze wijk, ook de sociale. Zíj is verantwoordelijk voor de begeleiding van 239 schoolverlaters en het activeren van 400 thuiszittende bewoners – twee van de afspraken met het Rijk. „Wij zijn de opdrachtgever van de gemeente”, zegt directeur Rinie Teuben van Rentree. „Voorheen was dat andersom.”

Deze rolverdeling, die dateert van voor Vogelaar, is volgens adviseur stedelijke vernieuwing Jan Roncken uniek in Nederland. Veel steden laten hun corporaties wel riolen, speelplekken en groen aanpakken, en investeren in wijkgebouwen en scholen. Maar Deventer gaat een stap verder door ook alle sociale maatregelen aan de corporatie over te laten. De gemeente koos daar in 2005 voor „om te zorgen dat je geen twee kapiteins op één schip krijgt”, zegt VVD-wethouder Ina Adema. De corporatie moest toch al aan de slag met de huizen, dan konden de bewoners er wel bij.

Waarom wil een woningcorporatie investeren in bewoners? „Mensen die in hun kracht zijn en zelf keuzes kunnen maken, gaan ook beter wonen”, zegt Rinie Teuben. „Als je lusteloos bent omdat je aan de verkeerde kant van de stok zit, heb je weinig aandacht voor je buren en je omgeving.”

Overigens voert Rentree de sociale plannen niet zelf uit. „Anderen kunnen dat veel beter. We willen ook niet bedreigend zijn voor de organisaties die al werken in zo’n wijk. Wij huren de experts en zorgen dat het geregeld wordt.” Ook de gemeente kan diensten leveren, zoals welzijnswerk.

Sinds anderhalf jaar inventariseert een bedrijf uit Zwolle in de Rivierenwijk de problemen achter de voordeur. Was die dienst in Deventer niet verkrijgbaar? Niet zoals de corporatie wilde, zegt Teuben. „Bij een acute behoefte aan hulp moet je baanbrekend te werk gaan. Veel instellingen hebben een soort stroperigheid die wij wilden doorbreken.”

Het Zwolse bedrijf, XPoint, zit in een rijtjeshuis in het te slopen deel van de wijk. ‘XPoint werkt in opdracht van Rentree’, staat op de gevel. Dat was in het begin niet zo handig, zegt Jurgen Bierdrager van XPoint. „Mensen waren Rentree zat. Ze hadden net een brief gehad dat ze hun huis uit moesten.” Inmiddels is de kou volgens hem uit de lucht.

In de omgeving staan sommige huizen al leeg, in andere wonen studenten antikraak. Hier en daar hangt een wietlucht en er zit onkruid tussen de stoeptegels. Ergens staat het skelet van een partytent.

Bewoners uit de hele Rivierenwijk, ook huiseigenaren, kunnen bij XPoint binnenlopen voor een kop koffie en hulp, bijvoorbeeld bij het invullen van formulieren. Volgens het contract met Rentree moet XPoint daarnaast jaarlijks 250 huisbezoeken afleggen en 60 gezinnen „verbinden aan de bestaande hulpverlening”. Die streefcijfers zijn volgens Bierdrager al ruim gehaald. XPoint helpt bij de aanpak van schulden, het weer op gang krijgen van stopgezette uitkeringen, het uit het Turks vertalen van gezondheidsklachten, het te elfder ure voorkomen van huisuitzetting.

Volgens Jan Roncken, als extern adviseur betrokken bij de Rivierenwijk, was het niet moeilijk de corporatie over te halen de regie op zich te nemen. Rentree is de enige corporatie in de wijk en heeft er veel bezit. „Dan is het interessant te investeren in de wijk. Als je maar tien procent van de huizen hebt, profiteer je veel minder van de waardestijging.”

Zeer aantrekkelijk voor de corporatie is ook dat er meer woningen worden teruggebouwd dan gesloopt, zegt Hugo Priemus, emeritus hoogleraar volkshuisvesting aan de TU Delft. „Daar fleurt de grondexploitatie van op.”

Priemus heeft respect voor de Deventer aanpak, vooral voor de rol van de corporatie, maar noemt het ook een „extreem geval”. „De gemeente is gereduceerd tot een soort onderaannemer. Zo heeft Thorbecke het niet bedoeld. Ik heb liever dat de gemeente coördineert en stuurt, zodat het beleid onderdeel is van de lokale democratie.”

Maar dat ís het ook in Deventer, zegt wethouder Adema. „Wij bepalen de kaders en die liggen contractueel vast. We hebben bijvoorbeeld afgesproken dat Rentree zorgt dat alle kinderen in de Rivierenwijk huiswerkbegeleiding krijgen. Zij bepalen hoe ze dat doen. En ik leg verantwoording af aan de raad over het nakomen van de afspraak.” En als Rentree faalt? Financiële sancties zijn er niet, want het geld komt van de corporatie zelf. Dan spreekt de gemeente de corporatie erop aan, zegt Adema. Als dat niet helpt, en de relatie raakt verstoord, kan zij in het uiterste geval naar de rechter stappen.

De Deventer benadering slaat niet overal aan, zegt Jan Roncken. De Vogelaarwijken in de grote steden zijn vaak te groot voor deze aanpak. In een andere wijk van Deventer voelde de corporatie (een andere dan Rentree) er niet voor. En als een gemeentebestuur vóór is, kunnen ambtenaren nog dwarsliggen.„Afdelingen als welzijn en maatschappelijke ontwikkeling voelen zich nog wel eens bedreigd”, zegt Roncken. „Ze vinden dat de corporatie hun taken overneemt, vrezen voor hun baan. Ik zeg dat hun werk juist leuker wordt. Ze helpen de corporatie op weg en doen een stap terug. Dan gaan ze ‘monitoren’ of het goed gaat.” In Deventer lieten de ambtenaren zich overtuigen. „Maar soms zegt een ondernemingsraad gewoon: njet.”