Oranje even troetelkind van Europa

Nederland krijgt alle lof voor het aanvallende spel.

Bondscoach Van Basten waakt voor euforie en vindt dat het beter moet.

Oranjespelers doen rekoefeningen op de training in Lausanne. Foto AFP Dutch footballers stretch during a training session on June 14, 2008 in Lausanne, Switzerland. Netherlands beaty France 4-1 in group C on June 13, during the Euro 2008 football tournament hosted by Switzerland and Austria from June 7 to 29. AFP PHOTO / PAUL ELLIS AFP

Als de wassende maan de besneeuwde bergtoppen verlicht en het Meer van Genève doet glinsteren, wordt de omgeving van Lausanne een ansichtkaart. Deze sprookjesachtige ambiance past momenteel bij het Nederlands elftal. De selectie van Oranje waant zich in een onwerkelijke wereld na spectaculaire overwinningen op de WK-finalisten Italië en Frankrijk. Aan de oevers van het meer worden de spelers tijdens de voor het publiek opengestelde training door duizenden mensen als helden toegejuicht. Niet alleen door Nederlandse supporters, ook door Zwitsers. Oranje is even het troetelkind van voetbalminnend Europa.

Aan bondscoach Marco van Basten de taak zich niet te veel door de euforie te laten meeslepen. Wat is immers de waarde van zeges op twee verbleekte WK-toppers, die evenmin konden winnen van Roemenië, wanneer je net als op het WK in 2006 in het eerste duel van de knock-outfase wordt uitgeschakeld? Van Basten, gelouterd als voetballer, beseft terdege dat hij nu alleen nog wat roem heeft verworven, terwijl het toch gaat om de nieuwe uitgave van de Coupe Henri Delaunay. De beker voor de Europese kampioen die in het Ernst Happel Stadion in Wenen voor het eerst wordt uitgereikt en achttien centimeter groter is dan de oude versie.

De feiten zijn tot nog toe dat het Nederlands elftal slechts één helft voetbal van een andere planeet heeft gespeeld. Dat was in het eerste bedrijf tegen Italië. In de resterende periode hield de verdediging bij fel aandringende tegenstanders slechts met veel kunst en vliegwerk stand. „Als je beste man de keeper is (Van der Sar, red.) klopt er iets niet”, zei analyticus Johan Cruijff op de televisie. Maar ook de voormalige Verlosser kan er niet om heen dat het rendement ongekend hoog was.

In de tweede helft tegen Frankrijk baarde Van Basten opzien door aanvallers in te zetten om onder de druk uit te komen. De bondscoach zegt zich de risico’s die hij nam niet te hebben gerealiseerd. De strategie deed denken aan Co Adriaanse. De huidige coach van Salzburg zet met de rug tegen de muur in de slotfase van een wedstrijd rustig een extra spits in om een 2-1 voorsprong te verdedigen. De defensie moet zich dan maar zien te redden.

Van Basten handelde bijna instinctmatig en wist in de rust ook al te voorspellen dat het nodig zou zijn om Dirk Kuijt te vervangen door Robin van Persie. „Er zat geen diepte in ons spel, we konden de bal niet lang genoeg bij ons houden. Dit vond ik de enige methode om de verdediging juist meer lucht te geven. Inderdaad, het pakte goed uit.”

Het was vrijdag al rond twee uur in de nacht toen hij ineens besefte een fout antwoord te hebben gegeven op de persconferentie. Oranje had op het juiste moment tegen de Fransen teruggeslagen met een 4-3-3-systeem waarin de centrale middenvelder (Wesley Sneijder) met de punt naar voren speelde en niet naar achteren, zoals hij voor de internationale media verkondigde. Rafael van der Vaart verving immers controleur Orlando Engelaar en assisteerde Nigel de Jong.

In de rust pleegt de bondscoach in de kleedkamer eerst niets te zeggen, maar slechts te observeren. Dan overlegt hij met Rob Witschge, zijn secondant die de wedstrijd altijd vanaf de tribune volgt, en vervolgens ontvouwt hij in alle rust zijn strijdplan voor de tweede helft.

In zijn kritische analyses achteraf, ontdekte Van Basten „structurele fouten” in het spel van het Nederlands elftal. Hij wilde gisteren niet kwijt waar hij precies op doelde. Wel voorspelde hij dat er ’s avonds een hartig woordje over zou worden gesproken. „Het moet beter”, zei Van Basten enigszins bezorgd. „Maar ik denk dat er te weinig tijd rest om ze uit ons spel te halen.”

Op het programma staat morgen een wedstrijd om des keizers baard tegen Roemenië. Het ligt niet in de aard van Van Basten om deze wedstrijd weg te geven. Hij heeft bovendien te maken met werkgever KNVB die geen belang heeft bij een schertsvertoning tegenover zijn sponsors en genodigden. Los nog even van de tienduizenden Oranjesupporters die Bern weer zullen overspoelen. Als Roemenië mag winnen van Nederland dan zijn Italië en Frankrijk weliswaar uitgeschakeld, maar velen zien in één van beide teams een mooie tegenstander voor Spanje dat eveneens imponeert op het EK.

Van Basten zal ongetwijfeld enkele vermoeide spelers rust geven. Tevens gaat hij basiskrachten sparen die al een gele kaart achter hun naam hebben staan en het risico lopen voor de kwartfinale te worden geschorst. Dat zijn Nigel de Jong en André Ooijer. Ondanks zijn aangetoonde kwetsbaarheid zal Arjen Robben niet worden ontzien. „Hij is fit en ik ben niet bang dat hij opnieuw geblesseerd raakt”, aldus Van Basten.

Het ligt voor de hand dat Robin van Persie een basisplaats krijgt om ritme op te doen. En wellicht dat ook Klaas Jan Huntelaar aan spelen toekomt. Hij miste na de training gisteren de spelersbus. Volgens Van Basten door „een samenloop van omstandigheden.” Zo’n incidentje kan de pret al lang niet meer drukken bij het sterke collectief dat Oranje heet.

„Als je van de nummer één en twee van de wereld wint, is het altijd gezellig”, besefte de bondscoach, die een half jaar geleden door het Oranjelegioen nog werd weggehoond met witte zakdoekjes.