Maar bij McCain heeft Europa meer baat

Europeanen denken dat alles anders wordt met Obama als president van Amerika.

Dat is naïef, ook hij is een machtspoliticus. En dan is hij ook nog eens anti-vrijhandel.

Foto Reuters, bewerking Studio NRC US Republican presidential candidate Senator John McCain (R-AZ) speaks before the American Israel Public Affairs Committee in Washington, June 2, 2008. REUTERS/Jim Young (UNITED STATES) US PRESIDENTIAL ELECTION CAMPAIGN 2008 (USA) REUTERS

John K. Glenn noemt het de clash of expectations. De hoge verwachtingen die Europa heeft van de aanstaande machtswisseling in Washington, vooral van een eventuele president Obama, moeten bijna wel tot ongelukken leiden. „Als we de verwachtingen niet snel temperen, zal de teleurstelling straks enorm zijn.”

Zeker, als auteur van Transatlantic Trends, een jaarlijks onderzoek waarin de publieke opinie in de VS en de EU over buitenlands beleid tegenover elkaar worden afgezet, is de afkeer in Europa van George W. Bush hem maar al te goed bekend. Dieper dan de afgelopen acht jaar is de verdeeldheid vermoedelijk nooit geweest, zegt Glenn, directeur buitenlands beleid bij het German Marshall Fund, een organisatie die jonge Europeanen en Amerikanen in contact brengt met elkaars continent.

Maar de opluchting na Bush’ vertrek – de Amerikaanse president maakte de afgelopen week een afscheidstour door Europa – zal begin volgend jaar in de EU spoedig plaatsmaken voor ontnuchtering. Want wie Bush ook zal opvolgen (Republikein John McCain of Democraat Barack Obama) – geen van beiden zal de „totale ommekeer” teweegbrengen waarop Europa rekent, zegt Glenn.

Vooral het beeld van Obama is te rooskleurig in Europa, zegt Reginald Dale van het Center for Strategic and International Studies (CSIS) in Washington. „Europeanen denken dat het één en al love and peace met de VS wordt zodra president Obama is aangetreden. Hoe naïef. Hij is een machtspoliticus, hij zal Europa confronteren met de vraag: wat heeft ú over voor verbetering van de relaties? Ik geloof niet dat ze dat in Europa al doordacht hebben.”

In elk geval zal Obama zich volgens Glenn niet ontpoppen als de president die bereid is alle internationale beslissingen aan de VN over te laten. Europeanen die wegdromen bij dat vooruitzicht, zegt hij, zullen volgend voorjaar helemaal ruw ontwaken. Zijn stijl, en die van McCain, zal bescheidener zijn dan die van Bush. Maar ook hún principiële uitgangspunt is dat Amerika’s buitenlands beleid in de eerste plaats wordt bepaald door eigenbelang.

„Dat is onze traditie, Obama denkt in dezelfde geest”, zegt Glenn. „Ook onder hem zal Amerika soms alleen optreden. Amerika heeft wereldwijd zijn belangen te verdedigen, Europa wil alleen een regionale speler zijn. Dat is het verschil.”

Het eerste geschilpunt na het aantreden van Obama of McCain zal zich concentreren op Afghanistan. Beiden zullen Europa nadrukkelijk vragen om méér hulp in Afghanistan. Meer troepen, meer mensen, meer geld voor de wederopbouw van het land – de liefde moet van twee kanten komen, zegt Glenn. „Obama zegt: ‘Ik accepteer dat Irak een Amerikaans probleem is. Dat lossen we zelf op. Maar Afghanistan is een frontlinie in de oorlog tegen terreur voor de hele wereld. Wat hebt u daarvoor over, Europa?”

En het zal niet bij dat verzoek blijven, voorspelt Dale, die voor zijn baan bij het CSIS werkte bij de International Herald Tribune en de Financial Times. President Obama zal óók om verhoogde militaire uitgaven in Europa vragen. Hij heeft zich al tegen een opdeling van Jeruzalem uitgesproken als onderdeel van een Israëlisch-Palestijnse oplossing. En hoewel hij het belang van diplomatie benadrukt, sluit ook hij militair optreden tegen Iran niet uit. „Geen van alle punten waar Europeanen erg enthousiast van worden.”

Uiteraard zal Obama’s buitenlandse politiek zich op één punt onderscheiden van die van McCain en Bush. Hij wil de Amerikaanse gevechtstroepen gefaseerd uit Irak terugtrekken. Wel blijven in zijn plan troepen achter om Amerikaanse belangen te beschermen en Iraakse eenheden te trainen.

Maar of dit de in Europa gehoopte omslag in Irak teweegbrengt staat niet vast, zegt Glenn. „Terugtrekking is een middel, geen doel. En het is een buitengewoon complexe operatie, het gevaar voor chaos is reëel. Dus ik ben geneigd af te wachten wat ervan terechtkomt.”

McCain en Obama zijn het verder eens over het principe van een internationale aanpak van klimaatverandering. Al verkijken ook op dát punt veel Europeanen zich op Obama, zegt Glenn. Hij heeft nooit zijn expliciete steun aan het Kyoto-protocol gegeven. „In Europa is het Kyoto-protocol een symbool van internationale vooruitgang geworden”, zegt Dale. „Het is misschien goed dat mensen zich realiseren dat Obama dat symbool niet heeft erkend.”

Maar Europa moet vooral beducht zijn voor Obama’s scepsis over vrijhandel, zegt Dale. Obama maakt in de campagne een groot punt van zijn verzet tegen handelsverdragen met Zuid-Amerikaanse landen en Canada. Ook wil hij fiscale voordelen opheffen voor bedrijven die productiecapaciteit naar het buitenland verplaatsen. „Hij is zéér anti-globalisering en anti-vrijhandel”, zegt Dale.

Een reëel gevaar. „Als hij zegt dat hij bedrijven financieel wil raken die productie naar het buitenland verplaatsen, dan moeten we ons goed realiseren dat nog altijd de meeste Amerikaanse investeringen in Europa worden gedaan”, zegt Dale. „En Obama praat nooit over de banen die worden gecreëerd dankzij buitenlandse investeringen.”

McCain, een overtuigde voorstander van vrijhandel, is om die reden een kandidaat waar Europa meer baat bij zou hebben. „Ja, dat is beslist het geval. McCain zou de economische relaties met Europa stimuleren, Obama zeker niet”, zegt Dale.

Het verrassende van Obama’s beleidsposities is dat ze zelfs de gebruikelijke links-rechts verdeling tussen de VS en Europa in de war brengen. Normaal bevinden Amerikaanse politici zich rechts van Europa. „Maar Obama is vanuit Europees perspectief erg links: hij gelooft in de overheid en hogere belastingen. Het interessante is dat we in de meeste Europese landen die oplossingen hebben geprobeerd – en verworpen. Kijk naar de leiders van Frankrijk, Duitsland en Italië. Onder president Obama zouden Amerikanen protectionisten worden en Europeanen globaliseerders.”

De laatste peilingen en meer op nrc.nl/race08