Ieren puzzelen hoe ze nu verder moeten

Ierland moet zelf maar een oplossing verzinnen voor de crisis, vinden Europese leiders

Een nieuw referendum?

Een Ierse loopt in Dublin langs graffiti tegen het EU-verdrag Foto AP Anti-Lisbon Graffiti is seen scrawled on a wall in Dublin, Ireland, Friday, June, 13, 2008. Electoral officials are counting ballots from Ireland's referendum on whether to adopt the European Union reform treaty. A "no" result would throw the 27-nation EU into diplomatic turmoil. All EU nations must approve the painstakingly negotiated pact for it to become law. Ireland is the only EU member country subjecting the Treaty of Lisbon to a popular national vote. All others are ratifying the document through their national governments. Ireland's electoral count center expects to announce the national result Friday afternoon. Analysts say the result from Thursday's referendum is looking too close to call. (AP Photo / Peter Morrison) Associated Press

De Ierse premier Brian Cowen verkeert in een precaire positie. Amper een maand in functie moet hij proberen de Europese Unie vlot te trekken, nadat die eind vorige week in een ernstige impasse is beland door toedoen van zijn eigen Ierse kiezers.

De meeste Europese leiders toonden zich de afgelopen dagen weinig toeschietelijk. Ierland moet zelf maar een oplossing verzinnen voor de crisis, was hun boodschap. Zij zijn niet bereid het moeizaam tot stand gekomen verdrag van Lissabon, dat de EU slagvaardiger en democratischer moet maken, door ontevreden Ieren te laten torpederen.

Met zijn 4,3 miljoen inwoners vormt Ierland immers nog niet één procent van de totale bevolking van de EU. Maar Ierland kan desondanks niet worden genegeerd. „De regels zijn volstrekt helder”, stelde de Britse minister van Buitenlandse Zaken David Miliband gisteren vast. „Als niet alle 27 staten het Lissabon-verdrag ratificeren, kan het geen kracht van wet krijgen.”

Zelfs als hij zou willen kan Cowen niet voorbijgaan aan het oordeel van het Ierse electoraat. Met een duidelijke meerderheid van 53,4 procent verwierpen de Ierse kiezers donderdag ‘Lissabon’.Daarmee lijkt althans deze versie van het verdrag ten dode opgeschreven. De Ierse grondwet is immers duidelijk: een verdrag als dat van Lissabon moet via een referendum worden voorgelegd aan de kiezers. Alleen bij instemming kan het worden geratificeerd.

Vandaar dat Cowen gisteren in een gesprek met de Ierse radio aangaf dat de oplossing van twee kanten moet komen. „Ik wil dat Europa een deel van de oplossing aandraagt in plaats van te suggereren dat het alleen maar het probleem van Ierland is.” Donderdag bespreekt Cowen de zaak met zijn collega’s in Brussel.

Goed raad is dus duur. Benoit Keane, een Ierse jurist in Brussel, opperde zaterdag in The Irish Independent dat de EU wellicht een speciale, juridisch bindende verklaring kan uitvaardigen waarmee een deel van de Ierse zorgen over ‘Lissabon’ kan worden weggenomen. Daarin zou onder meer moeten staan dat de Ierse neutraliteit wordt gegarandeerd, de Ieren zelf hun (lage) tarieven voor de belasting op bedrijfswinsten mogen blijven bepalen en dat ze zelf hun abortusregels mogen vaststellen. Maar ook met zo’n verklaring alleen verandert het Ierse ‘nee’ nog niet in een ‘ja’.

De Ierse premier had vrijdag zelf al verklaard dat hij vooralsnog geen enkele optie uitsluit. Sommigen leidden daaruit af dat hij wellicht wil aansturen op een tweede referendum, zoals dat ook al eens gebeurde nadat de Ieren in 2001 het verdrag van Nice in eerste instantie hadden afgewezen.

Dat zou echter een riskante strategie zijn. De kiezers zouden heel goed geïrriteerd kunnen reageren, als ze al na korte tijd min of meer hetzelfde verdrag opnieuw krijgen voorgelegd. Het zou als niet-democratisch kunnen worden uitgelegd.

Een nieuw ‘nee’ zou Cowen in nog grotere verlegenheid brengen en zo goed als zeker het einde van zijn premierschap betekenen. Ook de leiders van de belangrijkste oppositiepartijen, die hun achterban in navolging van de regeringspartijen hadden opgeroepen ‘ja’ te stemmen, willen geen herhalingsoefening. „De kiezers hebben gesproken. Het verdrag van Lissabon is dood”, aldus Labour-leider Eamon Gilmore.

Aan premier Cowen de weinig benijdenswaardige taak het verdrag desondanks op enige manier weer tot leven te wekken.