Bakker voert z’n jongens terug naar de werkelijkheid

TNT-baas Peter Bakker adviseert het kabinet vandaag over ontslagrecht, terwijl hij zelf duizenden postbodes moet ontslaan. „De aandeelhouders staan op één”, vindt de vakbond.

TNT-voorzitter Peter Bakker in de dug-out van de Rotterdamse hockeyclub Victoria, waar hij op zaterdag fluit bij wedstrijden van zijn kinderen. Foto NRC Handelsblad, Vincent Mentzel Peter BAKKER (1961) CEO TNT in de "dug out" van de Rotterdamse hockeyclub Victoria. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Rotterdam, 31 mei 2008 Mentzel, Vincent

Peter Bakker is de baas van post- en pakjesbedrijf TNT, met al z’n postbodes en chauffeurs de grootste particuliere werkgever van Nederland. Hij leidt ook de commissie die vandaag bekendmaakt hoe we in Nederland meer mensen – lees: allochtonen, jongeren, vrouwen, gehandicapten – langer aan het werk krijgen.

Een paar jaar geleden adviseerde Peter Bakker (46) ziekenhuizen hoe ze zich beter kunnen organiseren. En aan wie het wil horen, vertelt hij hoe we de honger in de wereld moeten bestrijden en dat we vriendelijker moeten zijn voor het milieu.

Hij zorgde ervoor dat TNT in 2010 een milieuvriendelijk hoofdkantoor krijgt, in Hoofddorp.

Door hem ging het bedrijf noodhulp en logistieke diensten verlenen in Afrikaanse landen en nu ook in Birma en China. Op een personeelsbijeenkomst in Rotterdam liet hij – tegen betaling – wereldverbeteraar en zanger Bono van U2 een toespraak houden. Diens vader was postbeambte.

Peter Bakker laat voor zijn gezin een milieuvriendelijk huis bouwen in de Rotterdamse wijk Kralingen. Hij rijdt in een hybride auto, een Toyota Prius.

Hij reed een Porsche 911.

Peter Bakker wilde altijd al een groot bedrijf besturen, net als zijn vader. Hij groeide op in Heiloo, hockeyde bij De Terriërs. Zijn moeder woont nog in Heiloo, ze is zeventig.

Zijn vader werkte bij familiebedrijf SHV, dat investeert in gas en olie. Toen het GTI overnam, werd vader Bakker bestuurder van dat installatiebedrijf. Negentien jaar geleden overleed hij.

„Peter Bakker is onconventioneel in waar hij vandaan komt”, zegt Alexander Rinnooy Kan, die de SER voorzit en daarvoor bestuurder bij ING was. „Hij heeft niet de standaardweg afgelegd – geboren in Wassenaar, opgegroeid in het Gooi en dan een nette baan bij een groot bedrijf. Dat merk je. Hij formuleert en argumenteert anders. Ik vind dat verfrissend.”

Hans Hoogervorst, voorzitter van beurstoezichthouder AFM en oud-minister: „Als je hem voor het eerst ziet, denk je niet: wat een charisma heeft die man. Die onopvallendheid is zijn kracht.”

Als minister van Economische Zaken onderhandelde Hoogervorst met Bakker over de prijs van postzegels. „Hij wist me ervan te overtuigen dat het zielig zou zijn als er niet een faire prijs uit zou komen. Je ziet het gebeuren en toch maakt hij een goede deal. Hij is, wat is het woord? Hij is handig. Bravoure, dat woord zocht ik.”

Bakkers politieke voorkeur kent Hoogervorst niet, maar: „Hij is in ieder geval niet links.”

„Als hij voor een grote zaal staat kan hij geweldig speechen”, zegt oud-minister Ben Bot, die voor TNT lobbyde in Brussel. Sinds zoon Bernard voor TNT werkt, doet Ben Bot dat niet meer. Bot: „Privé heeft Bakker moeite zich in grote gezelschappen te bewegen. Je ziet het aan zijn lichaamstaal. Een verlegen lach. Ik ben wel eens bij feestjes geweest van TNT. Dan is hij niet de man van het dijenkletsen en de schouderklopjes. Hij doet wat van hem wordt verwacht.”

Hoe zo iemand bestuursvoorzitter wordt van een groot bedrijf? Bot: „Het bedrijf was net geprivatiseerd, Scheepbouwer ging weg. Hij heeft ongelofelijk geluk gehad dat ze toen net iemand zochten die iets minder ambtelijk dacht.”

Een echte PvdA’ er, zegt Bot. „Dat is zijn partij.”

Zelf zegt Bakker dat íédere carrière een combinatie is van een klein beetje iets kunnen, ongelofelijk hard werken en geluk. Hij laat zich niet over zijn politieke voorkeur uit.

Peter Bakker maakte een razendsnelle carrière bij de post. Hij werkte er zes maanden als junior beleidsmedewerker op de afdeling control en deelnemingen toen hij bij toeval – hij had dienst – 70 miljoen gulden aan de pakjesdienst van het Australische TNT moest betalen. De Nederlandse, Canadese, Franse, Duitse en Zweedse postdiensten gingen met de Australiërs samenwerken. Niemand zag toe op wat er met het geld zou gebeuren. Hij stuurde een memo naar de hoogste baas. Dat was Ad Scheepbouwer. Die schreef: „Als je je zo’n zorgen maakt, waarom doe je het dan niet zelf?”

Bakker was dertig en moest tegen bestuurders van TNT en andere, buitenlandse postbedrijven zeggen dat ze niet te veel moesten uitgeven. Toen Scheepbouwer later het Australische TNT wilde overnemen – codenaam: Gold – was het niet meer dan logisch dat Bakker de deal captain werd.

Maar eerst voegde Scheepbouwer hem in 1992 toe aan het team dat de eerste van zes businessunits moest opzetten bij wat toen nog de PTT heette. Het staatsbedrijf moest een modern zelfstandig bedrijf worden. Door het op te splitsen in businessunits moest duidelijk worden wie voor wat verantwoordelijk was. „Er was een sense of urgency. We hadden het idee dat bij de pakjes meer dan honderd miljoen gulden per jaar weglekte”, zegt Peter van Minderhout, die dat team leidde en later group director communicatie was. Bij TNT kende hij Peter Bakker het best.

In het voormalig hoofdpostkantoor in Amsterdam werkt het team, met mensen van McKinsey, nachten achtereen en dat vier, vijf maanden lang. Het was een wedstrijd, Bakker won. Hij werkte de meeste nachten door.

Het was in die tijd dat hij van zijn vrouw Caroline scheidde.

Hij had haar leren kennen toen hij automatiseerder en later adjunct-directeur werd bij zadenbedrijf TS Seeds. Bakker had lang haar, studeerde bedrijfseconomie in Rotterdam. Zijn scriptie beschreef hoe je de prijs bepaalt van een nieuwe uitvinding, zeg, een bloembolsorteermachine.

TS Seeds was genoemd naar de eigenaar van het zadenbedrijf, Theo Slijkerman. Caroline was zijn dochter.

Inmiddels zijn ze opnieuw getrouwd. Ze hebben drie kinderen, van 10, 8 en 4 jaar. Zij heeft een stichting opgezet die lespakketten aanbiedt aan basisscholen, over armoede en honger in de wereld.

Eind november vorig jaar werd bekend dat het kabinet een commissie zou instellen voor advies over het ontslagrecht. Twee weken later belde minister Donner van Sociale Zaken (CDA) hem in de auto, vertelt Bakker. Hij zei ‘ja’, nadat iedereen hem had geadviseerd het niet te doen. „Er waren issues bij TNT”, zegt hij.

Bijna niemand verstuurt nog brieven en er komen steeds meer, kleinere, postbedrijven bij. En dan zou de man die zevenduizend postbodes kwijt moet, het kabinet adviseren over het ontslagrecht? Het is dat beeld dat bij zijn eigen personeel is blijven hangen, zegt Anneke Stevens, die sinds vijf jaar namens vakbond Abvakabo FNV met TNT onderhandelt. „Als hij het ontslagrecht versoepelt, kan hij makkelijker zijn oudere, duurdere medewerkers kwijt. Zijn advies gaat over mensen aan de rand van de samenleving. We denken dat hij die graag wil, omdat ze goedkoper zijn.”

Ze zegt dat Peter Bakker zegt hart te hebben voor de honger, de armoede, het milieu, zijn medewerkers. Maar dat vooral de postbodes van dat laatste niet veel merken. „De aandeelhouders staan op één.” Ze zegt dat het bedrijf de afgelopen jaren steeds minder sociaal is geworden.

Medewerkers klagen over een hoge werkdruk, en over intimidaties van teamleiders die weer door hún leidinggevenden onder druk worden gezet. Ze moeten presteren, financiële targets halen. „Er kwamen schotten, zodat postbodes tijdens het sorteren niet met elkaar kunnen praten. Als mensen te vaak naar de wc gaan, worden ze daar op aangesproken. Klagen ze, dan krijgen ze te horen dat ze maar moeten ophoepelen als het hun niet bevalt.”

Er zijn werknemers die zeggen dat Bakker star kan zijn. Dat hij luistert, maar dat hij toch zijn eigen gang gaat.

In het Spaanse Estepona hoorde Bakker in 2001 dat hij het postbedrijf, het heette toen TNT Post Group, mocht gaan leiden. Hij was toen 40 jaar.

President-commissaris Morris Tabaksblat had hem gevraagd naar zijn huis in Zuid-Spanje te komen. Kon Bakker het wel aan, wilde hij niet te veel zijn eigen gang gaan, zou hij wel vasthouden aan de divisiestructuur? Na uren, tijdens de lunch in het dorp beneden, gaf Tabaksblat hem zijn goedkeuring.

Aan de rand van het zwembad van zijn hotel bestelde Bakker – nog in pak – een fles champagne. Hij schreef wat hij de eerste honderd dagen zou doen: de topvijftig van het personeel bezoeken. Scheepbouwer was daar nooit aan toegekomen.

Peter Bakker is oprecht geïnteresseerd in zijn personeel, zegt Marc van Kerkhoff van de centrale ondernemingsraad. Hij is internationaal vrachtwagenchauffeur. „Als Bakker in de ondernemingsraad de jaarcijfers presenteert, doet hij zijn stropdas af. Hij zegt niet: dit is de return on investment. Hij zegt: jongens, wat verdienen we nu eigenlijk met elkaar?”

Het zou ook zijn rol zijn geweest in de commissie die vandaag rapporteert: de hoogleraren confronteren met praktijkvoorbeelden: jongens, nu even terug naar de werkelijkheid.

Hij organiseert wereldwijd bijeenkomsten waarbij medewerkers hem vrijelijk alles mogen vragen – zoals in het Amerikaanse managementboek Good to Great van Jim Collins. Meestal gaan die vragen over Bakkers levensstijl: wat vindt zijn vrouw ervan dat hij zo hard werkt?

Bij de laatste aandeelhoudersvergadering bood zijn chauffeur nog aan om hem wegens demonstraties van TNT-personeel achterom te rijden. Bakker zei dat hij niets te vrezen had. Actievoerders sloegen op zijn hoofd.

Zelfs voormalig financieel bestuurder Jan Haars, die in 2005 bij TNT vertrok na een meningsverschil met Bakker, zegt dat hij de mening van zijn werknemers serieus neemt. Te serieus, misschien, Haars is meer van de regels.

Er waren toen problemen, zegt Haars. Divisies in Groot-Brittannië en andere landen zouden te weinig belasting hebben afgedragen. Het kostte het bedrijf miljoenen extra. Peter van Minderhout zegt dat dát Bakkers zwaarste jaren waren. Haars zegt dat Bakker er bovenop zat, de zaken op zíjn manier wilde oplossen. Haars vertrok.

In Tokio merkte Bakker voor het eerst dat hij te hard werkte. De baas van TNT in Japan had een etentje voor hem georganiseerd, het bedrijf bestond vijf jaar. Geisha’s schonken sake. Hij kreeg last van zijn knieën. Jicht. Dat kan door drank worden versterkt. Alleen met pijnstillers kon hij die avond een toespraak houden. Op krukken strompelde hij naar het vliegtuig. Door naar Sydney.

Hij leerde dat hij beter naar zijn lichaam moet luisteren. Zijn derde kind werd geboren. Hij is vaker thuis. Hij golft niet meer. Op zaterdag fluit hij de hockeywedstrijden van zijn kinderen.

Martijn Sanders, voorheen directeur van het Concertgebouw in Amsterdam, vergezelde Peter Bakker zes jaar geleden naar de jaarlijkse Formule 1-race van Spa-Francorchamps in België. TNT sponsort het Concertgebouw en overwoog ook de Formule 1 te gaan sponsoren. „Nog diezelfde avond vloog Bakker naar Zuid-Afrika. Hij ontmoette er Nelson Mandela. Er was geen grotere tegenstelling mogelijk. Later begreep ik dat hij had gekozen voor het World Food Program.”

Sanders zegt dat het „een van de meest interessante dingen is die ooit op het gebied van sponsoring in Nederland is gedaan”. Het bedrijf „laat zijn maatschappelijke kant zien, de samenwerking heeft grote publicitaire waarde, en, het belangrijkste: het is een enorme bindingsfactor voor het personeel. De enorme logistieke kennis kunnen ze nu inzetten om de honger in de wereld te bestrijden.”

TNT won er bijna alle sponsorprijzen mee.

Zelf vertelt Bakker het altijd zo: 2001. Een vlucht naar Singapore. Een artikel in Business Week en daarin de vraag: Wat doet u aan de wereld na 11 september?

Een paar maanden erna, zegt Peter van Minderhout, bezocht Peter Bakker een vluchtelingenkamp in Burundi. „Hij was tot huilens toe geraakt. Het past bij het beeld van iemand die zich het hele leven een rotje heeft gewerkt en geen oog voor de rest van de wereld heeft gehad. Ik had het idee: het komt voor het eerst bij hem binnen.”