Ook derde stofband rond de zon ontstaan door planetoïden

Het licht van de stofwolk rond de zon is soms tijdens de schemering als een driehoekige vlek boven de horizon te zien. Het wordt ook wel ‘valse schemering’ genoemd. (foto Y. Beletsky) Beletsky, Y.

Ook de derde, grote stofband die tussen Mars en Jupiter rond de zon draait, is ontstaan door een planetoïde die kosmisch gesproken vrij recent door een botsing uiteen is gevallen. Dat hebben Amerikaanse en Tsjechische astronomen ontdekt tijdens het analyseren van een groot aantal planetoïdenbanen (Astrophysical Journal Letters, 1 juni). De drie stofbanden – alfa, bèta en gamma genoemd – bestaan overwegend uit kleine deeltjes die in het gebied tussen de banen van Mars en Jupiter rond de zon cirkelen. Het zijn verdichtingen in een stofschijf die in feite het gehele planetenstelsel omvat.

Aangezien het meeste interplanetaire stof zich in het baanvlak van de planeten (en dus in de sterrenbeelden van de dierenriem) bevindt, wordt deze interplanetaire stofwolk ook wel de ‘zodiakale stofwolk’ genoemd. In de jaren tachtig ontdekte de Nederlandse infraroodsatelliet IRAS in deze stofwolk allerlei afzonderlijke structuren, waaronder een drietal opvallende banden. Al snel werd gesuggereerd dat elk van hen het gevolg zou kunnen zijn van de desintegratie van een planetoïde. Hierdoor zouden brokstukken ontstaan die door onderlinge botsingen steeds méér en kleinere fragmenten en deeltjes opleverden die in gelijksoortige banen rond de zon bleven cirkelen.

Vijf jaar geleden werd een familie van planetoïden gevonden waarvan de banen opvallende overeenkomsten vertoonden met die van de deeltjes in de gamma-band. Deze familie, die naar het grootste lid de Veritas-familie wordt genoemd, zouden nu de grootste fragmenten zijn van een planetoïde die 8,2 miljoen jaar geleden als gevolg van een botsing uiteen was gevallen. Kort daarna werd ontdekt dat ook de bèta-band samenhangt met een planetoïdenfamilie, de Karin-familie, die 5,8 miljoen jaar geleden moet zijn ontstaan. De stofbanden zouden uit de kleinste deeltjes van het fragmentatieproces bestaan.

Nu hebben David Nesvorný en zijn collega’s ook de derde stofband in verband weten te brengen met een planetoïdenfamilie. Onderzoek in de nieuwste catalogus van planetoïdenbanen bracht maar liefst 65 objecten aan het licht waarvan de banen sterke overeenkomsten vertonen met die van de deeltjes van de alfa-band. Deze planetoïdenfamilie – die de astronomen alvast de Beagle-familie noemen – moet ongeveer 10 miljoen jaar geleden zijn ontstaan. De relatief jonge leeftijd van al deze planetenfamilies wijst er volgens de astronomen op dat stofbanden relatief kortstondige verschijnselen zijn, waardoor snelle veranderingen in de stofverdeling rond de zon (en andere sterren) kunnen optreden. George Beekman