Macrofagen in vetweefsel hebben twee gezichten

Vrouw in het Franse Caen. (foto afp) une personne obèse se promène dans une rue de Caen, le 30 septembre 2005. Le syndicat de la presse magazine et d'information (SPMI) s'inquiète, dans le cadre du dispositif contre l'obésité, d'une éventuelle extension à la presse de l'obligation de mention sanitaire initialement limitée aux messages publicitaires télévisés ou radio en faveur des sodas et confiseries. AFP PHOTO MYCHELE DANIAU An obese woman walks 30 September 2005, in a street in Caen, western France. With a new report showing that obesity levels among children have doubled in five years, the French government has announced 12 October plans to punish companies that fail to carry health advisories on advertisements for many food and drink products.AFP PHOTO MYCHELE DANIAU AFP/AFP/MYCHELE DANIAU/STF/MD/nm/LK An obese woman walks 30 September 2005, in a street in Caen, western France. With a new report showing that obesity levels among children have doubled in five years, the French government has announced 12 October plans to punish companies that fail to carry health advisories on advertisements for many food and drink products.AFP PHOTO MYCHELE DANIAU AFP

In vetcellen waarin zich overmatig veel vet bevindt, ontstaan ontstekingsreacties die uiteindelijk leiden tot verminderde gevoeligheid voor insuline, tot diabetes en andere ziekten die bij overgewicht horen. Bepaalde cellen van het immuunsysteem, de macrofagen, veroorzaken die ontstekingsreacties.

Onderzoekers in Boston hebben nu echter ontdekt dat dezelfde macrofagen er ook toe aangezet kunnen worden om dit soort ontstekingen te remmen. Bij gezonde mensen zouden beide processen elkaar in evenwicht houden, maar bij overgewicht slaat de balans door in de richting van de ontstekingsbevorderende vorm. Tegelijkertijd stellen de Amerikanen een methode voor om deze balans te herstellen (Cell Metabolism, 3 juni).

Het onderzoek borduurt voort op eerder werk van dezelfde groep, waaruit bleek dat overvolle vetcellen vetzuren afgeven die macrofagen activeren. Deze afweercellen bevinden zich van nature al tussen de vetcellen, maar de vrije vetzuren trekken er nog meer aan. Deze macrofagen gaan bovendien de ontstekingsbevorderende signaalstof TNF-alfa afgeven, met alle gevolgen van dien.

De macrofagen die normaal in vetweefsel aanwezig zijn, kunnen echter ook signaalstoffen produceren die ontstekingen juist tegengaan. De cellen kunnen dus twee verschillende fenotypen (verschijningsvormen) aannemen.

Tot nog toe was onbekend hoe de switch van het ene fenotype naar het andere plaatsvindt. De onderzoekers uit Boston tonen aan dat hierbij factoren in de vetcellen zelf bepalend zijn. Als de vetcellen zo volvet zijn dat ze vrije vetzuren afgeven, wordt het agressieve fenotype gevormd. Echter, als dat niet het geval is, spelen ook andere stoffen uit het vetweefsel een rol. Ze krijgen er als het ware de ruimte voor. Vetcellen scheiden namelijk ook de signaalstoffen interleukine 4 en 13 af. In aanwezigheid daarvan gaan de macrofagen juist ontstekingsremmende stoffen afgeven.

De macrofagen hebben een speciale receptor voor deze interleukinen, PPAR-delta genaamd. Als de interleukines aan de receptor binden, wordt de ontstekingsremmende vorm tot leven gewekt. Als muizen waarin het gen voor deze receptor was uitgeschakeld, vetrijk voer werd voorgezet, werden ze veel dikker dan normale muizen op hetzelfde dieet en ontwikkelden ze eerder insulineresistentie. De onderzoekers denken dan ook dat beide fenotypen elkaar bij mensen zonder overgewicht in balans houden.

De ontstekingsprocessen die uiteindelijk leiden tot insulineresistentie, diabetes en andere kwalijke gevolgen van overgewicht zijn wellicht te beteugelen met stoffen die de PPAR-delta-receptor kunnen activeren, aldus onderzoeksleider Chih-Hao Lee. Huup Dassen

    • Huup Dassen