Geen homo’s of porno in Nollywood

Van knullige pulp tot vermakelijke grotere producties, Nollywood – de Nigeriaanse filmindustrie – ontwikkelt zich op volle toeren. De films zijn geliefd onder de gewone Afrikaan.

Nollywood floreert: van romantiek tot thrillers en horror met veel plaatselijke hekserij. (Foto HH) Nederland. Amsterdam, 14-03-2005 Voorbeelden van de Afrikaanse filmindustrie/ illegale kopieen/ disc v.c.d./ video cd/ Diamond Fortunes LTD/ Notorious Virgin/ Nollywood filmindustrie Nigeria/ Foto: Patrick Post/ Hollandse Hoogte Post, Patrick;Hollandse Hoogte

Ongecompliceerd vermaak voor de gewone Afrikaan, dat biedt Nollywood. Zonder een cent Europese subsidies groeide Nollywood – bijnaam van de Nigeriaanse filmindustrie – uit tot de in omvang derde grootste filmindustrie ter wereld. Van knullige pulp tot vermakelijke grotere producties, Nollywood ontwikkelt zich op volle toeren.

Iedereen was goedgemutst in het Nigeriaanse paviljoen op het filmfestival in mei te Cannes. Meer dan 2000 films komen jaarlijks op de markt, de meesten zijn voor een extreem laag budget in een week in elkaar geflanst. Alles wordt lokaal gefinancierd, maar naar nieuwe investeerders is men altijd op zoek.

In Cannes worden Nollywood-sterren als Richard Mofe-Damijo en Jalade, alias ‘Sexy Lady’ dan wel over het hoofd gezien, in Afrika gaat het dak eraf als deze sterren zich in het openbaar vertonen. „Toen een paar Nollywoodsterren Sierra Leone bezochten voor een reportage, braken er zowat rellen uit”, vertelt Afolabi Adesanya. trots. Hij is CEO van de Nigerian Film Corporation en bestiert de filmindustrie vanuit de Nigeriaanse overheid.

Engelstalige films uit Nigeria vinden met Franse en Arabische ondertitels ook buiten Engelstalig Afrika hun weg. Adesanya: „Nollywood biedt een slice of life van het echte Afrika. Jouw verhaal, eigen buurt en mensen. Er is hier meer te beleven dan genocide.”

De Afrikaanse ‘thuismarkt’ omvat zo’n 800 miljoen Afrikanen. Nu de Afrikaanse economieën een harde groei doormaken en het inkomen van de modale Afrikaan toeneemt, biedt dit aantrekkelijke perspectieven. Maar ook in de Afrikaanse diaspora weet men inmiddels Nollywood te waarderen. Van de Amsterdamse Bijlmer tot het Caraïbisch gebied en de Verenigde Staten, de fanschare breidt zich gestaag uit.

Ook de Keniaanse regisseur Wanjiru Kinyanjui is weg van Nollywood. „Het is mijn grote inspiratiebron. Nollywood snapt dat film gewoon showbizz is, ook in Afrika.” De prachtige folders van Cinéma du Sud en andere Europese subsidiepotjes om Afrikaanse art house te maken, kunnen haar niet verleiden. „Subsidie is leuk, we hebben natuurlijk geen geld, maar de fondsen willen alles controleren. Ik wil geen intellectuele films maken voor blanke ontwikkelingswerkers, maar gewoon dingen die mijn moeder ook leuk vindt om naar te kijken.”

Nollywood biedt sentimenteel, door het lage budget vaak wat knullig uitziend filmplezier waarin nogal overdreven geacteerd wordt. Maar je moet het de Nigerianen nageven, ze hebben gevoel voor amusement. Allerlei genres zijn vertegenwoordigd: romantiek, soapachtige feuilletons, historische verhalen, thrillers en horror met veel plaatselijke hekserij, misdaadfilms en comedy’s. Films als Yankee Girls of Jadon the Gangster doen aan als Nigeriaanse Blaxploitation en hebben een hoog camp-gehalte. Zelfs voor een westers oog zijn de films soms verrassend vermakelijk en toegankelijk, door de Engelse taal en de aanstekelijke muziek.

Films die met iets grotere budgetten gemaakt zijn kunnen uitgroeien tot grote hits. Van de comedy Osuofia in London gingen zo’n honderdduizend kopieën over de toonbank. „Een typische Nollywoodfilm, echt geweldig”, straalt Adesanya. „Het gaat over een simpele Nigeriaanse boer die naar Londen gaat om zich te ontfermen over de erfenis van zijn overleden broer, die rijk geworden is in Londen. De blanke weduwe van zijn broer hoort nu bij zijn harem dus hij neemt haar mee naar het Nigeriaanse platteland, waar zij zich bij de rest van zijn vrouwen mag voegen. Hilarisch. Je valt van je stoel van het lachen.”

„Nigerianen zijn opgegroeid met Hollywood en Bollywood”, vertelt Adesanya. „De meeste filmdistributeurs zijn Indiaas, Libanees of Pakistaan, dus in de bioscopen hadden Bollywoodproducties een net zo belangrijke plek als Hollywoodfilms.”

De homevideomarkt veroorzaakte een revolutie. Het bioscoopbezoek nam af en de videotape en dvd-markt namen een vlucht. Ook de strijd tegen de piraterij bood de Nigeriaanse cinema kansen, aldus Adesanya. „Er werden zoveel Amerikaanse films illegaal gekopieerd door de lokale distributeurs, dat er maatregelen genomen werden. Om rechtszaken te voorkomen moest men wel op zoek naar goedkope, lokale content. Nu je met videocamera’s goedkope films kon maken, was het niet meer dan logisch om dat men interesse kreeg in goedkope Nigeriaanse films. Zeker omdat al snel bleek dat deze films, die vaak met budgetten van 20 duizend dollar gemaakt zijn, als warme broodjes over de toonbank gaan.”

Vanaf begin jaren ’90 begon zich een nieuwe creatieve industrie af te tekenen, maar harde cijfers over de omvang daarvan ontbreken. „Wij gaan nu uit van een jaaromzet van 450 miljoen dollar. Er werken minimaal 360 duizend mensen. Acteurs, regisseurs, make-up artiesten, interieurdesigners, cameramensen, catering.”

Alle Nollywoodfilms moeten gekeurd worden door de Censor Board, legt Adesanya uit. „Als er bijvoorbeeld een homoseksueel thema in zit of wanneer het pornografisch is, komt een film niet door de censuur.” Opmerkelijk is dat slechts de helft van de films worden goedgekeurd. Dat betekent dat er naast de 2000 goedgekeurde, ook 2000 afgekeurde films circuleren. Die vinden in het officieuze circuit distributie.

Censuur heeft echter vorig jaar wel de filmproductie lamgelegd in het streng-islamitische noorden. De filmindustrie daar wordt, naar de naam van de provincie Kano, in de wandeling Kannywood genoemd. In Kannywood-producties wordt Hausa gesproken, de taal van de Noordelijke moslims, en geen Engels zoals in de rest van Nollywood, dat overwegend christelijk is. Kannywood stond al op gespannen voet met de moslimautoriteiten, die in 2000 de sharia invoerden en in 2003 nog een internationaal schandaal veroorzaakten omdat ze Amina Lawal, een vrouw die wegens overspel werd veroordeeld, wilden laten stenigen. Ze vonden Kannywood veel te frivool, maar zagen het dankzij de duizelingwekkende populariteit maar door de vingers.

Totdat vorig jaar een met de telefoon opgenomen, acht minuten durende seksclip van Kannywoodvedette Maryam Hiyana met vriendje Bobo uitlekte. Al spoedig werd op vrijwel elke mobiele telefoon in Kano hun liefdesspel bekeken met een mengeling van gretigheid en afgrijzen. Hiyana dook onder en het Noordelijke Censor Board kondigde een totaalverbod van een half jaar op alle Kannywoodproducties uit. Haar fans hebben haar inmiddels vergeven, zo blijkt uit het commentaar van haar zangclipjes op Youtube. Dat verbod is inmiddels opgeheven, maar het nieuwe regime waar de films nu aan moeten voldoen is zeer strikt. Vooral het verbod op zingen en dansen zou wel eens de genadeklap kunnen zijn voor Kannywood, want juist de liedjes maken de films zo populair.

Nollywood blaast vaak de oudere Afrikaanse tradities weer nieuw leven in, vindt Adesyana, die vooral dol is op de films met historische verhalen over de lotgevallen van koningen en prinsessen uit vervlogen tijden. „Nollywood geeft ons een deel van onze verloren identiteit terug.” Dat de straatarme Nigerianen volgens een Brits onderzoek onlangs uit 65 landen verrassend het gelukkigste volk ter wereld bleken, heeft alles te maken met Nollywood, verzekert hij.