Alle woorden samen 5

Yolande Timman merkt een aantal zaken op over het bestaan van een geïntegreerd lexicon bij tweetaligen (‘Alle woorden samen 4, W&O, 7 juni). Het ontbreken van bewijs voor een gescheiden opslag van talen, zegt zij, toont nog niet aan dat deze scheiding er niet is. Dat is natuurlijk juist, maar aan de andere kant bestaat er wel veel bewijs dat beide talen door elkaar heen liggen opgeslagen, en pas laat tijdens de woordherkenning worden onderscheiden met behulp van taallidmaatschap.

De conclusie dat bij het lezen door tweetaligen woordkandidaten van beide talen actief kunnen worden is getrokken op basis van wel 100 studies met uiteenlopende taken zoals lexicale decisie (waarnaar Timman verwijst), woordbenoeming, oogbewegingsregistratie, orthografische en semantische priming, EEG-registratie, fMRI en noem maar op. Er bestaan dus geen problemen met de veralgemenisering van deze uitkomst. Resultaten van scantechnieken ondersteunen de conclusie van een geïntegreerd lexicon en het computermodel dat wij daarvan ontwikkelden. Het effect van diverse contekstfactoren is in genoemde studies expliciet onderzocht.

Inderdaad is het van groot belang om een onderscheid te maken tussen plaats en functie, en tussen structuur en proces. De opvatting dat het bilinguale lexicon is geïntegreerd gaat over structuur, het gebruik daarvan door een tweetalige over proces. Ons computermodel veronderstelt dat de architectuur van het taalsysteem gedeeld wordt door talen, maar dit sluit niet uit dat er in bepaalde situaties taalspecifieke processen optreden (bijv. bij valse vrienden). Als een Nederlands-Engelse tweetalige een jaar in de Verenigde Staten verblijft, kan de rustactivatie van Nederlandse woorden afnemen doordat de relatieve gebruiksfrequentie ervan vermindert. Daarmee kan de invloed van het Nederlands op het Engels minder groot worden. Dit voorbeeld betreft een procesaspect, dat geenszins de conclusie van een structurele eenheid van het tweetalige lexicon tegenspreekt.

Hoewel de schrijvers van de ingezonden brieven tot nu toe de opvatting dat alle woorden samen liggen opgeslagen met kritische voorbeelden hebben bestookt, zijn er ook tal van anekdotes uit het dagelijks leven die er vóór pleiten. Neem bijvoorbeeld meertalige versprekingen, waarbij woorden of grammaticale constructies onbedoeld aan een andere taal worden ontleend. En kijk eens naar het gemak waarmee sprekers / luisteraars van de Nederlandse Antillen van Nederlands naar Papiamento wisselen of omgekeerd. Daarbij treedt geen significant tijdverlies op. Deze intuïties zijn in overeenstemming met de bestaande wetenschappelijke studies die in grote meerderheid voor een geïntegreerd lexicon en voor taalonafhankelijke lexicale toegang pleiten.