Syncopisch samplen

Danger Mouse is een van de twee leden van het succesvolle soulduo Gnarls Barkley, dat volgende week op North Sea Jazz optreedt. Hij is ook een veelzijdige en dienstbare producer. „Zijn ego zit hem niet de weg.”

Danger Mouse (links) en Cee-lo, samen het soulduo Gnarls Barkley Foto Stephanie Diani/New York Times (NYT78) LOS ANGELES -- APRIL 2, 2008 -- GNARLS-BARKLEY-ADV06 -- Danger Mouse, left, and Cee-lo, in dress, who make up Gnarls Barkley, outside of a bungalow at the Chateau Marmont, in Los Angeles, Feb. 28, 2008. Neither member of Gnarls Barkley had initially figured the duo for a career-making project. But both Danger Mouse, the tall, scruffy producing half, and Cee-Lo Green, the short, heavily tattooed singing and lyric-writing half, said that the Gnarls Barkley project best captures who they are as artists and as people, at least right now. (Stephanie Diani/The New York Times) New York Times/Hollandse Hoogte

Op de cd’s van allerlei artiesten duikt tegenwoordig de naam Danger Mouse op. Danger Mouse is producer. Maar anders dan de meeste producers blijft Danger Mouse niet binnen één muzikaal genre. Zijn naam staat op het cd-hoesje van blues-, rock-, en hiphop-muzikanten.

Behalve als producer kennen we Danger Mouse ook als de muzikale helft van Gnarls Barkley, het soulduo dat in 2006 in een klap wereldberoemd werd met de hit Crazy.

Maar wie is Danger Mouse? De 30-jarige Brian Burton uit White Plains, New York, geeft zelden interviews en verstopt op foto’s zijn gezicht achter een Pink Panther- of Superman-masker. Als producer is hij net zo ongrijpbaar.

Andere populaire producers van dit moment hebben een herkenbare stijl: Pharrell Williams maakt kekke r&b-instrumentaties voor iedereen, van Snoop Dogg tot Madonna. Mark Ronson componeert nostalgische soulbeats voor Amy Winehouse en Adele. Als Danger Mouse een cd produceert, is zijn inbreng minder makkelijk te benoemen. Hij neemt op met uiteenlopende artiesten als eclecticus Beck, rapper Jemini, popgroep The Shortwave Set of de experimentele dub van Gorillaz. Als producer legt hij het spel van anderen vast, maar soms pakt hij ook een basgitaar en voegt zelf een loopje toe, of maakt zelfs een compleet geluidsdecor.

Bij alles wat hij doet zoekt hij het midden tussen andermans muziek en zijn eigen visie. Want niet alleen zijn naam – ontleend aan een Engelse cartoonmuis – is een tegenstelling, ook in zijn leven en werk probeert Danger Mouse uitersten te verbinden.

Brian Burton alias Danger Mouse

groeide op als enige zwarte jongen in een witte gemeenschap, in White Plains, New York. Als tiener raakte hij geobsedeerd door hiphop, van onder meer de Wu-Tang Clan. Tot 1995, toen hij ergens in een café toevallig de lp Wish You Were Here (1975) van Pink Floyd hoorde. Burton vond de semi-symfonische rockmuziek zo overweldigend mooi dat hij onmiddellijk alle platen van Pink Floyd ging kopen. Later zou hij dit een ‘openbaring’ noemen: dat hij als hiphop-fan ook andere stijlen kon waarderen. Vanaf zijn begintijd als producer, eind jaren negentig, besloot hij zich in alle genres te begeven.

In 2004 veroorzaakte hij ophef onder muziekliefhebbers met The Grey Album. Door geduldig plakken, knippen en herstructureren van geluidstracks bereikte hij een symbiose tussen The White Album van The Beatles (muziek) uit 1968 en The Black Album van rapper Jay-Z (vocalen) uit 2003: iedere drumroffel van Ringo Starr, iedere baspartij van McCartney, ieder gitaarriff van George Harrison knipte hij los, en hij bouwde de elementen om tot hiphop-tracks bij Jay-Z’s raps. Dit onverwacht gelukkige huwelijk tussen de expressie van een voormalig crackdealer uit de Bronx en die van vier Britse bloemenkinderen uit de sixties, wordt alom beschouwd als mijlpaal van samplekunst. Zelf zei hij erover: „Ik probeerde mensen bewust te maken van muzikale verbanden die ze tot dan toe zelf niet gelegd hadden.” Ondanks protest en dwangbevelen van EMI, de platenmaatschappij van The Beatles, werden de twaalf tracks van The Grey Album, miljoenen keren illegaal gedownload.

Door met anderen te werken wil Danger Mouse zijn eigen kennis vergroten. Dat bleek vorig jaar bij het Engelse trio The Shortwave Set. Danger Mouse had in een Londense platenwinkel hun debuut-cd gekocht en was zo onder de indruk dat hij de band uitnodigde als voorprogramma tijdens een tournee van Gnarls Barkley. „Na het horen van onze plaat was hij twee weken chagrijnig geweest, vertelde hij,” zegt zanger Andy Pettitt. „Want wij maakten muziek op een manier die hij ook had geprobeerd maar waar hij maar niet in slaagde.”

Na de gezamenlijke tournee bood Danger Mouse aan de tweede cd van Shortwave Set te produceren. Dat gebeurde vorige zomer in zijn studio in Los Angeles. Onlangs verscheen het resultaat, Replica Sun Machine, waarop de zonnige klank van Californische sixties-muziek doorklinkt in een twinkelend wolk van viool, electronica en voorzichtige blazers. „We houden van zijn ambitieuze werkwijze,” zegt Pettitt. „Wij waren al gewend om samples te combineren met live-instrumenten: het zoeken van nieuwe contexten voor vertrouwde klanken. Zo kun je ook zíjn aanpak omschrijven: hij ‘decontextualiseert’ de muzikale elementen.”

Het opnemen ging snel. „Als we vastliepen, zei Brian ‘let’s move on’. Hij wil zich niet blind staren op moeizame fragmenten, zoals wij zelf doen. Met hem haalden we één nummer per dag. Hij gaf aanwijzingen als ‘Dit nummer kan langzamer’, of ‘Laten we hier een orkest bij doen’. Voor ons was het een openbaring.” De studio, in een pakhuis in Los Angeles, staat vol oude analoge synthesizers, mengpanelen en effectapparatuur. Danger Mouse gebruikt graag synthesizers als de ARP 2500 en de MS-20 van Korg, uit de jaren zeventig. „En nog een paar typische Danger Mouse-apparaten. Maar daarvan zal hij niet willen dat ik die noem, want dan gaan anderen ze ook kopen.”

Ook de groep The Black Keys werkte onlangs met Danger Mouse. Zanger/gitarist Dan Auerbach en drummer Pat Carney stonden vier cd’s lang bekend als knarsend blues-duo, maar op hun nieuwste cd Attack & Release is een broeierig muzikaal decor te horen. Het resultaat van de samenwerking met Danger Mouse is anders dan bij The Shortwave Set. Hier geen elektronische achtergrondwaas, Black Key klinkt nog altijd recht voor zijn raap – al hoor je op de achtergrond soms de spookachtige jammerklacht van Danger Mouse’s geliefde Moog-synthesizer.

De cd werd opgenomen in de Black Keys-studio in Akron, Ohio. „Wij wilden niet naar zijn studio in Los Angeles, want daar is te veel afleiding”, zegt Auerbach. „Toen hij kwam met zijn apparaten naar ons. Hij had ook zijn basgitaar bij zich en bedacht voor Strange Times een geweldige zoemende baslijn. Wij hadden nog nooit een bas in onze nummers gehad, dus dat was nieuw.” Volgens Auerbach heeft Danger Mouse een ongewoon ritmegevoel. „Hij bouwde vroeger alles op uit samples en opgeknipte stukjes van andermans muziek. Daaraan heeft hij een ‘syncopisch’ gevoel voor ritme overgehouden, dat je nu hoort in zijn manier van bas spelen en drummen.”

The Black Keys hadden niet eerder

met een producer gewerkt, omdat Carney en Auerbach niemand konden vinden die hun ideeën begreep. Danger Mouse gedroeg zich als derde bandlid. „Zonder te praten voegde hij zich naar onze stijl. Hij pakte een basgitaar of draaide aan de knoppen. Soms stelde hij voor dat we een nummer langzamer speelden, of hij bedacht een melodietje op orgel of piano dat meteen goed uitpakte.” Het opvallendste aan de samenwerking, zegt Auerbach, was zijn houding. „Als hij iets voorstelde en wij vonden het niets, dan zei hij meteen ‘Ok, let’s move on’. Brian heeft een soort vogelvluchtperspectief op het geheel, maar hij heeft geen last van zijn ego.”

In een interview formuleerde Danger Mouse het zo: „Ik ben geen muzikant, ik ben een regisseur.” Die ontdekking deed hij tijdens het kijken naar films van Woody Allen. „Woody Allen is een ‘auteur’ die zijn eigen wereld creëert. Dat doe ik ook, in mijn hoofd. Net als bij een film, vervul ik niet zelf alle rollen, maar ben ik wel degene met het overzicht. Ik leg niemand iets op. De artiest die ik produceer, moet zelf bereid zijn in mijn wereld te stappen.”

Gnarls Barkley treedt 13 juli op tijdens North Sea Jazz. De cd’s van Black Keys, Martina Topley Bird en Shortwave Set zijn uit, die van Beck verschijnt 7/7.