Ik heb principes, jij hebt principes, wij hebben principes

Op congressen bespreken PvdA en ChristenUnie elk hun belangrijke beginselen.

Alleen, hoe sluit je na het vastleggen van je principes nog een compromis?

Ik heb principes, jij hebt principes, wij hebben principes Illustratie Sebe Emmelot Emmelot, Sebe

Wie zegt dat politiek alleen koehandel is? Morgen congresseren twee regeringspartijen en op het spel staan diverse principekwesties. Mogen praktiserende homo’s wel of niet de ChristenUnie vertegenwoordigen, bijvoorbeeld. En, bij zowel ChristenUnie als PvdA: moet de politiek grenzen stellen aan embryoselectie en zo ja, waar liggen die dan?

„Onze principiële benadering stuit op veel weerstand”, zei vicepremier André Rouvoet van de ChristenUnie deze week in het Reformatorisch Dagblad. Met ‘weerstand’ bedoelt hij de verontwaardiging in Tweede Kamer én samenleving over de opstelling van hemzelf en zijn partij in de kwestie van de embryoselectie. En met ‘principiële benadering’: de politieke standpunten die voortkomen uit zijn christelijke levensovertuiging. Maar óók voor de PvdA is de embryoselectie ‘principieel’, zei de tweede vicepremier van het kabinet, Wouter Bos. Dat leidt om te beginnen tot de vraag wat beide partijen bedoelen wanneer ze het hebben over principes.

1Wat bedoelt de ChristenUnie met principes?

De ChristenUnie zegt zich in haar politiek handelen rechtstreeks te baseren op de Bijbel, voor die partij het ‘Woord van God’. Voor niet-confessionele partijen is dat een oncontroleerbare bron, waarover zij moeilijk in discussie kunnen gaan. Het voordeel voor een religieuze partij is dus dat die zich in politieke debatten kan verschansen achter waarheden die niet zijn te falsifiëren.

Daar is op zich niets mis mee. Wat de PvdA irriteert, is de onuitgesproken veronderstelling van Rouvoet en de zijnen dat de opstelling van de sociaal-democraten niet religieus is gebaseerd – en daarom niet principieel kán zijn. En het irriteert de PvdA óók dat de bijbelse oorsprong van het ChristenUnie-standpunt wordt verdonkeremaand door het gebruik van logisch aandoende redeneringen, die steeds worden neergezet als ‘principieel’.

Het steekt dus dat de ChristenUnie bij haar logisch aandoende verzet tegen embryoselectie niet het werkelijk principiële bijbelse gebod (‘Gij zult niet doden’) vooropstelt, maar een redenering over het hellend vlak: over wat in het uiterste geval de consequenties kunnen zijn van grenzeloze embryoselectie. Punt is: embryoselectie gebeurt al voor bijvoorbeeld de ziekte van Huntington. Het bijbelse gebod wordt dus met goedvinden van de ChristenUnie al overtreden. Voorstanders van deze medische techniek vinden de uitbreiding naar borstkanker daarom niet principieel, maar praktisch.

2En wat bedoelt de PvdA met principes?

In de embryocrisis lieten PvdA-leider Bos, maar ook woordvoerder van de PvdA in de Tweede Kamer Khadija Arib ogenblikkelijk weten dat hun standpunt „ook principieel” was. Zij bedoelden hiermee dat hun partij zwaar tilt aan het onderwerp en moeilijk bereid zal zijn tot een compromis. Bovendien komt hun standpunt dat medische wetenschap dient om vermijdbaar lijden te verminderen, op deze manier op gelijke hoogte met het ChristenUnie-argument.

De PvdA’ers lopen door hun geharnaste want ‘principiële’ opstelling wél het risico dat zij opnieuw zullen worden beticht van ‘draaien’, indien de nieuwe brief van PvdA-staatssecretaris Bussemaker niet op de kernpunten overeind blijft. Het kenmerk van een ‘principiële’ opstelling is in Nederland-domineesland nu eenmaal een rechte rug.

3Waarom loopt de ruzie zo hoog op?

Dat komt door de verontwaardiging bij de PvdA over de opstelling van de ChristenUnie, dat haar principes meer waard zijn dan die van de sociaal-democraten. Omgekeerd voelt de ChristenUnie zich onbegrepen en onheus bejegend.

Bij de PvdA (die bij uitstek bestaat uit machtspolitici) is er bovendien stille woede over het feit dat zij aan de leiband moet lopen van de kleinste regeringspartij. Dit is een venijnig sentiment, dat grote risico’s voor de samenwerking oplevert.

Bij de ChristenUnie speelt omgekeerd evenredig een Calimero-complex. Het zou kunnen dat de onzichtbaarheid van de kleine regeringspartij én het congres van morgen Rouvoet hebben gemotiveerd om staatssecretaris Bussemaker gevoelig terecht te wijzen.

4Wat is de rol van de derde regeringspartij, het CDA?

Het verschil tussen ChristenUnie en CDA is dat voor deze laatste partij de Bijbel slechts geldt als ‘inspiratiebron’ of ‘richtsnoer voor ons handelen’. De partij loopt daarmee het gevaar bijbelvaste aanhangers kwijt te raken aan de concurrentie.

Dus besloot het CDA eerst stil te zitten. En dat terwijl de partij de hele kwestie in de kiem had moeten smoren. Minister Ab Klink (Volksgezondheid) is verantwoordelijk voor het doen en laten van de staatssecretaris, minister-president Jan Peter Balkenende is dat voor het bewaren van de eenheid in kabinetsbeleid. Maar Klink wist nergens van en Balkenende ging vorige week op bezoek bij George Bush. De woordvoerder van de CDA-fractie, Henk Ormel, heeft tijdens het Kamerdebat voornamelijk zijn schoenveters bestudeerd.

Pas deze week koos het CDA voorzichtig partij: voor embryoselectie maar wel onder voorwaarden. Wie zei ook alweer dat er geen compromis mogelijk was? Nu is het afwachten of ChristenUnie en PvdA zonder veel gezichtsverlies akkoord kunnen gaan.

5PvdA en CDA wisten toch dat de ChristenUnie zwaar tilt aan medisch-ethische kwesties?

Bij de totstandkoming van het kabinet is het getuigeniskarakter van de ChristenUnie als een mogelijk probleem voor goede samenwerking met Rouvoet aan de orde gesteld. Maar hij zei steeds dat zijn partij als het moet ook pragmatisch kan zijn. Deze week zei hij het weer. De ChristenUnie zou ,,geen knip voor de neus waard zijn als we niet open zouden staan voor een oplossing”.

Anderhalf jaar geleden werd met name gevreesd dat de partij de klok wilde terugdraaien waar het gaat om abortus en euthanasie. Ook had de ChristenUnie ‘principiële’ bezwaren tegen het homohuwelijk. Een speciale commissie van de partij heeft onlangs een standpunt ingenomen dat een andere principiële kwestie omzeilt: homo’s of lesbo’s die de ChristenUnie willen vertegenwoordigen, moeten zich afvragen of dat geloofwaardig is gezien de bijbelse uitgangspunten. Mochten zij daarvan overtuigd zijn (in weerwil van wat het Woord Gods daarover zegt), dan moet tijdens een gesprek met de benoemingscommissie blijken of die het daarmee eens is.

Rouvoet verdedigt deze oplossing als ‘principieel’ en noemt de redenering van de commissie „diep”. Morgen buigt het congres zich over die nieuwe gedragsregels voor CU-politici. Uit een artikel in het Nederlands Dagblad bleek gisteren dat de ChristenUnie behalve principieel toch ook wel machtspolitiek is ingesteld: de partijleiding heeft in besloten vergaderingen in het land brandende kwesties voorbesproken met relevante congresgangers om de boel niet uit de hand te laten lopen.

Overigens is de ChristenUnie er goed in geslaagd om in het eerste regeringsjaar principiële debatten te ontwijken. Daarbij hielp het natuurlijk wel dat de partij bij de formatie geen portefeuilles had bemachtigd die voor de ChristenUnie over wezenlijke kwesties gaan.

Staatssecretaris Tineke Huizinga kreeg Verkeer, maar files op bijbelse grondslag bestaan niet en er is ook geen christelijk streekvervoer. Een kruistocht tegen de ongelovigen in Afghanistan onder leiding van minister Eimert van Middelkoop (Defensie) is zelfs voor een principiële partij als ChristenUnie geen reële optie. En de minister voor Jeugd en Gezin André Rouvoet, op wie de partij zo trots was bij de installatie, heeft van de coalitiepartners voor de zekerheid geen departement, geen geld en geen macht gekregen.

6Kan dit alles leiden tot een kabinetscrisis?

Ja. Eigenlijk is er al sprake van crisisdreiging. Zeker nu ook de geraamde economische groei blijkt tegen te vallen. De eerste voortekenen daarvan dienden zich deze week aan: uit voorlopige cijfers van het Centraal Planbureau blijkt dat de minima er volgend jaar een half tot 1 procent op achteruit gaan.

De PvdA zal er onder druk van de SP alles aan willen doen om die koopkrachtverslechtering te repareren. Het CDA heeft juist altijd gewezen op het belang van soliditeit. De cijfers over economische vooruitzichten vormen het fundament onder de begroting voor 2009. En het fundament schuift. De discrepantie tussen het wereldbeeld van de ChristenUnie en dat van de grote coalitiepartijen maakt de situatie er niet minder wankel op.

Volg morgen de congressen van PvdA en ChristenUnie live op nrc.nl/actueel