Hof: detentie Guantánamo aanvechtbaar

Het Congres veranderde de wet twee keer zodat de verdachten hun detentie niet in de VS konden aanvechten.

Het Amerikaans Hof zegt nu: wet is wet.

De terreurverdachten die gevangen zitten op de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay mogen hun detentie aanvechten voor een federale rechtbank. Dat heeft het Amerikaanse Hooggerechtshof gisteren beslist.

De uitspraak is een belangrijke tegenslag voor de regering-Bush, die de naar schatting driehonderd vermeende Al-Qaeda- en Talibaanverdachten dit eeuwenoude recht van habeas corpus juist ontzegde. Volgens het Witte Huis zijn de gevangenen ‘vijandelijke strijders’ en vallen zij daarom niet onder de Geneefse Conventies voor het oorlogsrecht. Als buitenlanders, gevangengehouden op Cuba, een niet-Amerikaans grondgebied, zouden ze geen toegang hebben tot het federale rechtsysteem. Vijf van de negen rechters van het Hooggerechtshof waren het hier niet mee eens.

Het Hof gaf eveneens aan dat het systeem van militaire commissies, dat de regering bedacht om te bepalen of de gevangenen ‘vijandelijke strijders’ zijn, en de panels die jaarlijks bepalen of een gevangene deze status nog verdient, niet adequaat zijn. De Amerikaanse regering vond oorspronkelijk dat de terreurverdachten geen rechten hadden, dit in tegenstelling tot krijgsgevangenen, en bedacht de commissies.

Het is de derde tegenslag voor het Witte Huis in de behandeling van verdachten op Guantánamo Bay. Het Hof besloot al twee keer eerder dat de gevangenen het recht hebben hun detentie aan te vechten. De regering en het – toen nog door een Republikeinse meerderheid gedomineerde – Congres veranderden daarop de wet waardoor dit onmogelijk werd.

De nieuwe wet schrapte habeas corpus onder verwijzing naar een grondwettelijke bepaling die de regering vrijstaat het principe op te heffen „in geval van een opstand of invasie”. Hierover oordeelde het Hof gisteren: „De wetten en de grondwet zijn gemaakt om te overleven en nageleefd te worden, ook in buitengewone tijden.”

Het Witte Huis zei in een reactie de uitspraak van het Hooggerechtshof grondig te zullen bestuderen. Waarschijnlijk zullen de advocaten van de verdachten, net als na eerdere uitspraken van het Hooggerechtshof, onmiddellijk de zaken van hun cliënten indienen bij federale rechters.

Vorige week werden op Guantánamo Bay de eerste vijf gevangenen voorgeleid voor een militaire commissie. Deze commissies worden gevormd door drie Amerikaanse militairen.

Tegen de vijf, onder wie Khalid Sheikh Mohammed – het ‘brein’ achter de aanslagen van 11 september – zal de doodstraf worden geëist. Ze worden verdacht van terreur, samenzwering en moord.

Meer over de rechtsgang rond Guantánamo: nrcnext.nl/links