Wie spreekt, stemt toe

Niemand mag zich afzijdig houden van donor- of weefselregistratie. Iedere inwoner van dit land moet beslissen over de vraag of zijn organen na zijn dood beschikbaar zijn voor transplantatie. Iedereen ouder dan twaalf jaar kan op www.donorregistratie.nl zijn voorkeur bekendmaken. Dat mag ook ‘nee’ zijn. Of ‘mijn nabestaanden beslissen’.

Deze relatief nieuwe burgerplicht is een gevolg van nieuwe medische technieken, die levens redden. Vorig jaar stierven 152 patiënten wegens gebrek aan orgaandonoren. En 50 mensen werden van de wachtlijst gehaald omdat zij te ziek waren geworden voor een transplantatie. Een aantal van hen is overleden, een aantal zal binnenkort overlijden. De dringende maatschappelijke vraag is nu of dit wel mag gebeuren. Het kan tenslotte voorkomen worden.

De vooruitgang in de medische wetenschap zorgt voor dilemma’s waar iedereen over moet nadenken. En die bovendien in eigen familiekring besproken moeten worden. De verantwoordelijkheid daarvoor rust in de eerste plaats bij het individu. Die burger moet worden aangesproken, geïnformeerd en ten minste moreel voor het blok gezet. De situatie van vandaag is immers dramatisch. De gemiddelde wachttijd voor een orgaan is nu vier jaar. Donorregistratie is dus een algemeen belang. In een moderne, hoog technologische samenleving ‘waarin alles kan’ zou ieder die een orgaan van een donor wil ontvangen ook bereid moeten zijn die zelf bij overlijden af te staan. Daarin ligt wellicht een sleutel om de burger bij de les te brengen.

De vraag is nu hoeveel drang de overheid mag uitoefenen. Gisteren bepleitte een adviescommissie een ‘masterplan’ dat ‘actieve donorregistratie’ bepleit. Een dubbelzinnige term: wie zijn voorkeur niet bekendmaakt, dus passief blijft, is automatisch donor. De activiteit zit in de registratie door de overheid die aanneemt de organen van passieve burgers te mogen transplanteren.

Is deze overheidsactiviteit gewenst? Moet het zelfbeschikkingsrecht van het individu hier verplicht wijken voor het belang van de orgaanontvanger? Is er ook nog een recht om geen keuze te maken? De adviescommissie wil vrijblijvendheid onmogelijk maken. Feitelijk komt dit neer op een donorplicht, met een bezwaarmogelijkheid voor alerte nabestaanden. Dat gaat te ver. Onderzoek wijst uit dat het grootste aantal registraties tot stand zal komen door burgers die niet reageren. Daarmee neemt de kans toe dat orgaandonatie plaatsvindt tegen de wil van de donoren.

Minister Klink (Volksgezondheid, CDA) liet terecht weten hiervan geen voorstander te zijn. Maar zijn voorstel om de registratie aantrekkelijker te maken door de keuze ‘ja, mits mijn nabestaanden instemmen’ toe te voegen, voegt weinig toe. De burger kan zo het gesprek in eigen kring ontwijken en belast er vervolgens wel de artsen aan het sterfbed mee.

De burger dient op alle mogelijke manieren te worden aangespoord zich uit te spreken. Maar ‘wie zwijgt stemt toe’ als beginsel, is over de grens.