Spoorweg leent zich niet voor winstbejag

Op de lange termijn is Nederlandse infrastructuurin gevaar, of de markt of de overheid er nu over gaat.

Volgens adviesraad WRR is scherper toezicht nodig.

Te ver doorgevoerde marktwerking brengt de infrastructuur voor wegen, drinkwater en energie op lange termijn in gevaar. Om het publieke belang te beschermen, moet het toezicht worden verscherpt, stelt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in een gisteren gepresenteerd advies. De Nederlandse overheid zal volgens de raad een fundamenteel andere rol moeten spelen bij het bewaken van de infrastructuur.

Volgens de WRR heeft marktwerking op het spoor, in de telecom, de riolering, afvalverwerking en energiesector op korte termijn wel gezorgd voor een grotere efficiëntie en keuzevrijheid voor de consument. Maar er bestaat een „reëel risico” dat de duurzaamheid, langdurige toegankelijkheid en beschikbaarheid van die infrastructuren in het gedrang komen. De WRR pleit daarom voor de introductie van toezicht op investeringen en meer coördinatie van toezichthouders.

Volgens de WRR zijn politici in de praktijk vooral geïnteresseerd in grootschalige, in het oog springende projecten, zoals Betuwelijn, HSL en de Hanzelijn tussen Lelystad en Zwolle. De reguliere spoorverbindingen lijden daaronder: daar ging minder geld naartoe. Wie herinnert zich niet de malaise op het spoor waarbij een aantal jaren geleden het gebrek aan goede wagons verklaard werd door de plannen voor een beursgang van de NS? Om beleggers mooie cijfers te kunnen tonen waren de investeringen veronachtzaamd.

Maar (re)nationalisatie is volgens de WRR geen optie. „Daartegen pleiten de daarmee verbonden risico’s van politiek opportunisme, verkokering en een te gering innoverend vermogen”, aldus de raad. Daarmee is allerminst gezegd dat de markt het ultieme antwoord is. De WRR stelt dat op korte termijn marktwerking goed is voor de infrastructuur: er wordt efficiënter gebruik van gemaakt en consumenten krijgen meer keuze. Op lange termijn vreest de raad echter dat de duurzaamheid, toegankelijkheid en beschikbaarheid van die infrastructuren in het gedrang komt. Hier heeft de overheid wel degelijk een rol, betoogt de WRR.

De overheid moet scherper toezien op investeringen in infrastructuur door private partijen, de keur aan sectorale toezichthouders beter met elkaar laten samenwerken en regelgeving aanscherpen om de publieke belangen beter te waarborgen.

De WRR is vooral kritisch op investeringsmaatschappijen die infrastructuur opkopen. Uit onderzoek naar drie telecombedrijven die in handen kwamen van dit soort private-equityfondsen blijkt dat de grote schulden waarmee de telecombedrijven werden opgezadeld als gevolg van hun overname de investeringen in het netwerk frustreerden. Sterker, er werd niet geïnvesteerd, maar kapitaal onttrokken. Volgens de WRR conflicteerde het publieke belang van de netwerken met het belang van de directies die het meest konden verdienen door in te stemmen met de overnames en kapitaal aan de nieuwe eigenaren uit te keren. In die zin vormen moderne investeerders een bedreiging voor de financiële gezondheid van bedrijven die infrastructuur bezitten.

De WRR noemt de bedrijven niet bij naam, maar stelt daarmee impliciet vraagtekens bij recente overnames in de kabelsector en de afvalverwerking. Twee Angelsaksische investeringsmaatschappijen kochten in 2006 Essent Kabelcom en Casema. Daarmee kregen zij in een keer een marktaandeel van meer dan 50 procent. De balans van de rechtsopvolger van deze ondernemingen – die inmiddels de merknaam Ziggo voert – ziet er zwak uit. En dat blijkt steeds weer het geval na overnames door moderne investeerders. Andere voorbeelden van bedrijven met verzwakte balansen: afvalverwerkers AVR en en Gansewinkel die in handen zijn van investeringsmaatschappijen. Ook daar explodeerden de schulden en werd het eigen vermogen tot vrijwel nul gereduceerd. De WRR stelt dan ook voor de vrijheid van investeringsmaatschappijen bij publiek belangrijke infrastructuur fors in te perken.

Lees het WRR-rapportvia nrcnext.nl/links