Russen voorspellen nieuw geweld

De EU zou vanaf zondag een hoofdrol spelen in de onafhankelijkheid van Kosovo. Maar de Russen hebben bezwaar en ook intern komen de Europese lidstaten er niet uit.

Blijft Kosovo onder toezicht van de VN of wordt het toch de EU? Ook op de muren van de hoofdstad Pristina wordt de strijd uitgevochten. Foto AFP A kosovo Albanian walks past anti-EU and UN graffiti tagged on a wall in Pristina, on May 16, 2008. Three months after proclaiming independence, Kosovo's transition to full statehood is threatened by unwavering Serbian and Russian opposition to its decision to split away. Ninety days after the February 17 break, only 220 members of a planned European justice mission of 1,900 personnel are in place helping Kosovo's new institutions. AFP PHOTO / Laura BOUSHNAK AFP

De EU-missie in Kosovo, die volgende week had moeten beginnen, is voor de Europese Unie de grootste en belangrijkste ooit. Die missie, zei EU-buitenlandcoördinator Javier Solana een paar maanden geleden, zou een succes worden. Het kón niet anders dan een succes worden. Bijna alle EU-landen gingen op zoek naar juristen en politiemensen die in Kosovo toezicht zouden houden. De VN, die Kosovo negen jaar hebben bestuurd, zouden vertrekken.

Maar een succes is de EU-missie nog lang niet en er is nauwelijks iets wat de Europese Unie kan doen om dat te veranderen. De beslissingen waar het nu om gaat in Kosovo, moeten worden genomen door de VN, die hun bevoegdheden in Kosovo zouden overdragen aan de EU. En door de NAVO, die met 15.000 troepen de veiligheid in Kosovo bewaart, maar die een nieuw operationeel mandaat nodig heeft nu Kosovo volgende week een eigen grondwet krijgt. NAVO-lid Turkije, dat een ruzie uitvecht met EU-land Cyprus (niet erkend door Turkije), houdt zo’n nieuw mandaat tot nu toe tegen.

En zelfs als de Europese lidstaten nu samen iets zouden kunnen doen om de problemen van de eigen missie op te lossen, dan nog zou dat niet gebeuren. „Als het daar tijdens vergaderingen over gaat”, zegt een diplomaat in Brussel, „leunen landen als Griekenland en Spanje achterover.” Samen met vijf andere EU-lidstaten hebben Griekenland en Spanje de onafhankelijkheid van Kosovo niet erkend. Ze hebben beloofd om mee te doen aan de EU-missie – door ook rechters en politie naar Kosovo te sturen – maar ze hebben geen zin om verder nog iets te doen waardoor Kosovo als zelfstandige staat beter kan overleven.

Wat Griekenland en Spanje wél doen: ze letten scherp op de EU-vertegenwoordiger in Kosovo, de Nederlander Pieter Feith. Als hij de Kosovaarse regering helpt of adviseert, moet meteen duidelijk zijn dat hij dat niet doet namens de EU, maar namens de ‘internationale gemeenschap’ die hij ook vertegenwoordigt en waarmee de landen worden bedoeld die Kosovo hebben erkend. Heel ingewikkeld, vindt Feith zelf.

Diplomaten in Brussel gaan ervan uit dat VN-secretaris-generaal Ban Ki Moon vandaag eindelijk met een beslissing komt over Kosovo. Na de onafhankelijkheid van Kosovo, begin februari, zou het VN-bestuur uit Kosovo weggaan, Kosovo zou zichzelf besturen onder toezicht van Feith en met hulp van een politie- en justitiemissie van de EU.

Volgens diplomaten had Rusland de andere leden van de VN-Veiligheidsraad toegezegd dat het zich zou onthouden van stemming als de VN de bevoegdheden in Kosovo ging overdragen aan de EU. Maar Rusland deed woedend over de onafhankelijkheid, het steunde Servië in zijn verzet daartegen en wat de EU in Kosovo wilde doen, was „illegaal”. De VN mochten niet vertrekken uit Kosovo.

De Verenigde Staten, jarenlang de belangrijkste steun van de Kosovaarse leiders, vonden dat Ban Ki Moon daar niet naar moest luisteren. Hij werd, zegt een NAVO-diplomaat, maandenlang „van twee kanten in zijn nek geblazen” en zat „verstijfd” achter zijn bureau.

En de Europese Unie? Die had het vooral druk met zichzelf – er waren minder EU-lidstaten die Kosovo erkenden dan bijvoorbeeld EU-buitenlandcoördinator Solana had verwacht. Er was ook een probleem over geld: zolang de VN-medewerkers niet weggingen uit Kosovo, kon de EU-missie de gebouwen en het materiaal van de VN niet overnemen. Het was niet de bedoeling dat de missie opeens veel meer geld zou kosten dan de EU-landen hadden afgesproken.

„We moeten iets doen”, zegt een Europese diplomaat. „We moeten onze mind opmaken over Kosovo.” Want de Amerikanen, zegt dezelfde diplomaat, vinden dat het hoog tijd wordt dat Europa zelf zijn verantwoordelijkheid neemt. Pull up your own socks.

En de Russen? Die gaan ervan uit dat er geweld uitbreekt in Kosovo, zegt de Russische ambassadeur bij de NAVO, Dmitri Rogozin. „Dat zal worden uitgelokt om de wereld ervan te overtuigen dat de VN weg moeten uit Kosovo. Dat is voor ons onacceptabel.” Van welke kant dat geweld zal komen? „In elk geval niet van de Serviërs in Kosovo”, zegt Rogozin.

Ook de Europese lidstaten zijn bang voor geweld, maar dan vooral omdat er een machtsvacuüm kan ontstaan als de VN-missie in Kosovo blijft, maar niet meer krachtig kan optreden – VN-medewerkers zoeken ander werk omdat de missie zou ophouden, het toezicht wordt minder scherp en de EU kan nog niks doen.

Volgens diplomaten in Brussel is het laatste nieuws dat Rusland zich minder hard opstelt in de onderhandelingen over Kosovo. Dat land zou nu akkoord gaan met elk voorstel dat Servië acceptabel vindt. Dat zal in elk geval moeten betekenen dat de VN voorlopig in Kosovo blijven en dat de EU-politiemissie onder VN-leiding wordt uitgevoerd.

De Europese Unie blijft hopen dat er een pro-westerse regering komt in Servië, die bereid is tot een vorm van samenwerking over Kosovo. De VN-aanwezigheid in Kosovo, zeggen Europese diplomaten, zou dan alleen nog maar symbolisch zijn en de EU-medewerkers doen hun werk. Onder VN-vlag, voor de belangrijkste EU-missie ooit.