Paar miljoen Ieren beslissen

De Ieren profiteren enorm van hun lidmaatschap van de Europese Unie.

Toch is er veel verzet tegen een verdrag dat de EU effectiever moet maken.

Met knikkende knieën wacht het Ierse politieke establishment vandaag af of de Ieren hun fiat zullen geven aan het Europese Verdrag van Lissabon, dat de Europese Unie slagvaardiger moet maken. Op grond van zijn constitutie is Ierland verplicht het verdrag per referendum aan zijn inwoners voor te leggen – als enige lidstaat van de Europese Unie. Andere landen kunnen er wel voor kíezen, maar hebben dat nu niet gedaan.

De kans is levensgroot dat er nee zal worden gestemd. Want tot schrik van de regering van premier Brian Cowen wees een opiniepeiling vorige week uit dat het ‘nee-kamp’ voor het eerst op een meerderheid kon rekenen. En dat betekent weer dat het lot van het Verdrag van Lissabon afhangt van 3 miljoen Ierse kiezers. In de EU wonen bijna 500 miljoen mensen.

„Het wordt nagelbijten”, zei minister voor Europese Zaken Dick Roche vorige week, in een gesprek met buitenlandse journalisten. „Maar ik ga er nog steeds van uit dat we winnen.” De regering heeft de afgelopen dagen de inspanningen verder opgevoerd om via huisbezoek, folders en discussiebijeenkomsten de eigen boodschap uit te dragen.

Hoe komt het dat uitgerekend de Ieren mogelijk een spaak in het wiel van de Europese Unie gaan steken? Geen land heeft immers de laatste decennia zo sterk geprofiteerd van zijn lidmaatschap. In 1973, toen Ierland toetrad, zat het op 64 procent van het gemiddelde EU-inkomen per hoofd van de bevolking. Eind 2007 was het na Luxemburg de rijkste lidstaat – 144 procent van het gemiddelde inkomen. Brussel maakte tussen 1973 en 2006 in totaal 58 miljard euro over aan economische hulp naar Ierland.

1 Het Verdrag van Lissabon is ingewikkeld

De regering heeft miljoenen folders rondgestuurd, waarin de hoofdzaken worden uitgelegd. Maar veel Ieren hebben niet de moeite genomen die te bestuderen.

„Ik heb het nog nooit met mijn vrienden over het Verdrag van Lissabon gehad”, zegt bijvoorbeeld Paul O’Brien, die een krantenkiosk drijft in Galway, een stad in het westen. „Waar we het wel veel over hebben, is de inzakkende woningmarkt. Ik zal thuis nog eens kijken hoe het allemaal zit, voordat ik ga stemmen.”

„Het is waar, de Europese Grondwet was leesbaarder dan het Verdrag van Lissabon”, zegt minister Roche. „En het Verdrag van Lissabon ontbeert ook een aansprekend thema.”

Diezelfde klacht klinkt op het kantoor van het Nationaal Forum over Europa, dat de burgers voor moet lichten over het verdrag. „Het is heel moeilijk om institutionele hervormingen op een effectieve manier aan het publiek te verkopen”, zegt een woordvoerder.

2 Ieren zijn rebels en nationalistisch

„Het is moeilijk de Ieren te overtuigen”, zegt minister Roche. „We zijn een rebels volk. Vanouds verzetten de mensen zich tegen de regering. Dat doen ze al zo’n achthonderd jaar.”

Brendan Flynn, als politicoloog verbonden aan de Universiteit van Galway, meent dat veel (oudere) Ieren buiten de steden nog in de greep zijn van een zeker nationalisme. Ze beschouwen het lidmaatschap van de Europese Unie – en de open grenzen die dat met zich meebracht – als een bedreiging voor hun kleine eilandnatie. Flynn: „Ze associëren de vele immigranten met de Europese Unie. Bovendien staan ze tóch al wantrouwig tegenover de regering en de politici in Dublin.”

Sommige Ieren hechten bovendien sterk aan de neutraliteit van Ierland, die in de eigen grondwet is verankerd. Ze zijn bang dat die door het Verdrag van Lissabon in gevaar komt, ook al heeft de regering verzekerd dat dat niet zo is.

3 Het ‘nee-kamp’ is goed georganiseerd

De grote gangmaker van het ‘nee-kamp’ is een beweging met de naam Libertas. De beweging is eind vorig jaar door zakenman en multimiljonair Declan Ganley speciaal opgericht om te ageren tegen het verdrag van Lissabon. Volgens Ganley heeft de regering de Ierse belangen verkwanseld en moet er opnieuw met de EU-partners worden onderhandeld.

Zo heeft Ierland op grond van het huidige EU-verdrag méér zetels in het Europees Parlement dan onder het nieuwe verdrag. Ook is er nu altijd een Ier lid van de Europese Commissie, straks niet meer. „Waarom zouden we een situatie moeten veranderen die goed voor Ierland is”, stelt Caroline Simons, een juriste die als woordvoerster voor Libertas optreedt. Ze haast zich eraan toe te voegen dat Libertas níet wil dat Ierland zich van de EU afkeert. „We zullen er net zo sterk bij betrokken blijven als voorheen.”

De pas vorige maand aangetreden premier Brian Cowen houdt de kiezers intussen met de moed der wanhoop voor dat de Ieren niet de illusie moeten hebben dat er bij een eventueel nee meer voor hen in het vat zit. „Dit is een voortreffelijk verdrag”, zei hij deze week. „Meer dan welk ander document in de 35 jaar dat we nu meedoen in het grote Europese project is het mede vorm gegeven door Ierland.”

4Ieren zijn bang dat het verdrag slecht uitpakt voor de economie.

Ganley van Libertas waarschuwt dat Ierland door het Verdrag van Lissabon zijn lage winstbelasting voor bedrijven zal moeten opgeven. Die winstbelasting van maar 12,5 procent wordt algemeen gezien als één van de sleutelfactoren in de economische bloei van de afgelopen jaren. Door het hele land vol te hangen met posters zet Libertas dit soort standpunten kracht bij. En nu de Ierse economie tekenen van stagnatie vertoont, is dit een boodschap die er bij veel Ieren grif in gaat – ook al ontkent de regering ten stelligste dat Ierland zijn soevereiniteit op dit vlak zal verliezen.