Lopen de wasbakken onder de evenaar andersom leeg?

In een museum op de evenaar in Ecuador zag Cindy Moons ‘live’ hoe water in een bak op het noordelijk halfrond rechtsom wegliep en op het zuidelijk halfrond linksom. Cindy’s thuisfront is wat sceptisch. Wie heeft gelijk?

„Het is een hardnekkig misverstand”, zegt Guus Stelling, hoogleraar vloeistofmechanica aan de TU Delft. „Het zogenoemde Coriolis-effect bestaat wel, maar werkt alleen op veel grotere schaal.”

Het Coriolis-effect, vernoemd naar de Franse ingenieur Gaspard-Gustave Coriolis (1792-1843), is dat alle objecten die over de aarde bewegen, evenals water en lucht, een afwijking krijgen als gevolg van de draaiing van de aarde. Op het noordelijk halfrond naar rechts, op het zuidelijk halfrond naar links.

Maar in de wastafel gaat het niet op, zegt hoogleraar Herman Clercx van de vakgroep Turbulentie en Werveldynamica aan de Technische Universiteit Eindhoven. „Stel dat de wervelende stroming bij een afvoerputje een snelheid heeft van zo’n 10 centimeter per seconde”, aldus Clercx, „en de werveling heeft een doorsnede van een paar centimeter. Dan zal de vloeistof ongeveer één omwenteling per seconde maken. Dat is veel sneller dan de omwentelingstijd van de aarde: één keer per etmaal. De aardrotatie krijgt eenvoudigweg niet genoeg tijd om de stroming in het putje te beïnvloeden.”

Het Coriolis-effect is wel zichtbaar in de atmosfeer. Lucht stroomt nooit in een rechte lijn van een hoge- naar een lagedrukgebied, maar wordt een beetje naar rechts getrokken. Net zo draaien cyclonen op het noordelijk halfrond altijd tegen de klok in. Een cycloon begint als een lagedrukgebied en krijgt op dat moment zijn draairichting al mee.

Ook bij natuurwater treedt het effect op, vertelt Stelling. Het water in de Rijn wordt bijvoorbeeld een beetje naar rechts getrokken, gecompenseerd door een iets lagere waterstand aan de andere kant.

Onder huis- tuin- en keukenomstandigheden werkt het echter niet. In een wasbak of bad wordt de draairichting bepaald door de richting waarin het water erin is gestroomd, de vorm van de bak, en de beweging die in het water ontstaat door bijvoorbeeld je handen.

Thuis is het Coriolis-effect dus lastig te demonstreren, maar wel te simuleren. Net als in Ecuador.

Elise Fikse