Verjaardagskalenders; wat doen die dingen op de wc?

Een Poolse in het loopclubje van Claudia Waterreus uit Klundert verbaasde zich erover dat Nederlanders hun verjaardagskalenders op het toilet (!) hangen. Tsja, daar had niemand een ‘zinnig antwoord’ op, mailt Claudia.

Veel ‘materiële’ toiletstudies zijn er niet, denkt Irene Stengs, onderzoeker feest en rituelen bij het Meertens Instituut voor Nederlandse taal en cultuur. „Het is wel een decoratieve plek, mijn eigen wc is daar een goed voorbeeld van.”

De verbazing van de Poolse is begrijpelijk, volgens Stengs. „Vergeet niet dat Polen katholiek is. In katholieke landen vieren ze geen verjaardagen, maar de naamdag van de heilige waar je naar bent vernoemd. Verjaardagskalenders zijn er dus wat ongebruikelijk en de naamdagen van heiligen hang je niet zo snel op in het toilet. De naamdag van bijvoorbeeld Sint-Thomas (3 juli, red.) vergeet je ook niet, dan is het feest voor alle Thomassen.”

In het seculariserende, welvarende Nederland van na de Tweede Wereldoorlog kon de verjaardagskalender wortelen, vermoedt Stengs. Een frequent bezochte ruimte als het toilet, toch al ‘een plek voor schuine moppen’, was een praktische locatie voor zo’n geheugensteuntje – onmisbaar in grote families.

„Zeker in de provincie was en is het nog vaak zo dat de familie wordt geacht om ‘spontaan’ langs te komen op verjaardagen. Het is een verplichting die je niet mag vergeten, anders is zo’n tante járen beledigd. Dan kun je dat mopje vertellen: ‘Sorry dat ik uw verjaardag ben vergeten; ik moest niet naar de wc’.”

Verjaardagskalenders op het toilet zijn ‘behoorlijk Nederlands’, zegt Stengs. Helemaal exclusief is het verschijnsel niet, blijkt uit navraag bij ambassades van buurlanden. Britten verkiezen de keuken, maar op Belgische en Duitse wc’s hangen ze af en toe. Verder weg ontbreken soms de faciliteiten. „Afrikanen gebruiken bij voorkeur hurktoiletten”, meldt NRC-correspondent Koert Lindijer vanuit Nairobi. „Strontgaten zijn niet de ideale plaats voor ontspanning en er hangen zeker geen verjaardagskalenders om bij weg te dromen.”

Eppo König