Ook bij vrienden logeren houdt een keer op

Morgen rijden de bussen in het noorden weer tijdens de spits, oordeelde de rechter.

Elders blijven vooral ouderen en scholieren de dupe van de stakingen.

De rechter heeft gesproken, en de openbaarvervoersstaking in het noorden is tijdens de spits van de baan. En toch roept ouderenorganisatie Unie KBO (315.000 leden) haar leden op zelf vervoer te regelen voor niet-mobiele ouderen. De 870 lokale afdelingen dienen „knelgevallen” te inventariseren, opdat ouderen met auto’s alternatief vervoer kunnen bieden.

Want met deze uitspraak, zegt KBO-woordvoeder Arno Heltzel, „schieten we niet veel op. Ouderen reizen immers juist buiten de spits en bovendien geldt de uitspraak alleen voor het noorden”. De staking in het openbaar vervoer, inmiddels elf dagen onderweg, dupeert heel wat oudere reizigers, zegt Heltzel. Vorige week ontving de vereniging geen klachten – „ouderen klagen niet snel” – maar „nu duidelijk wel”. Juist ouderen op het platteland worden „zwaar getroffen”.

Gisteren deed rechter uitspraak in een kort geding dat door de provincies Groningen, Drenthe en Friesland was aangespannen tegen de vakbonden in het streekvervoer. Groningen en Drenthe vinden dat de ov-staking tot een te grote verstoring van het maatschappelijk leven leidt. De rechter was het daar wat de spits betreft mee eens en verbood acties in de spitsuren van morgen 12 juni tot 12 augustus.

De ouderenbond Anbo (190.000 leden), vorige maand door de vakcentrale FNV toegelaten als zeventiende bond, drukt zich milder uit over de staking. Hij vindt het „vervelend dat onze ouderen hiervan hinder ondervinden”, maar „staken is een wettelijk recht”. Niettemin is de Anbo, volgens de woordvoerder „solidair met de andere ouderenbonden”.

Met FNV Bondgenoten, de bond die zich eerder verzette tegen toetreding van de Anbo tot de vakcentrale, is vorige week contact geweest om te zien of voor minder mobiele ouderen, chronisch zieken en gehandicapten buslijnen kunnen blijven rijden. Dat is volgens woordvoerder Bouman „mondjesmaat” gebeurd. De Anbo wil zich deze week beraden op nadere stappen. „De actie duurt langer dan we dachten.”

Ook elders wordt vastgesteld dat de stakingsacties meer klemmen naarmate ze langer duren. „Bezoek aan een ziek familielid in het ziekenhuis of boodschappen kun je een tijdje uitstellen, maar uiteindelijk komt een grote groep mensen in de problemen”, zegt KBO-woordvoerder Heltzel. „We maken ons zorgen.”

Zijn organisatie vraagt de leden te klagen bij de openbaarvervoerbedrijven en alternatief vervoer te declareren. In beginsel worden de kosten daarvan niet vergoed, weet Heltzel. Maar omdat het om „noodzakelijk vervoer” gaat, „moeten we maar eens kijken of je niet toch namens een groep gedupeerden een claim wegens extra kosten kunt leggen”.

Bestuurder Janny Koppens van FNV Bondgenoten is stelliger: „Mensen die door de alternatieven extra kosten moeten maken, kunnen de schade verhalen op het vervoersbedrijf.”

Naast ouderen zijn jongeren, vooral scholieren, een groep die is aangewezen op openbaar vervoer. De MBO Raad, vertegenwoordiger van het middelbaar beroepsonderwijs, schaart zich achter de procederende provincies. Woordvoerder Marije Hulschbos: „Mbo’ers die examen moeten doen ondervinden last van de stakingen.” Tegelijk blijken leerlingen creatief in het vinden van alternatieven, zegt ze. „We hebben geen meldingen dat het wegblijven van leerlingen verschrikkelijk uit de hand loopt.” Merijn van Dongen, van mbo-organisatie JOB, bevestigt dat: „Sommige scholen zetten zelf bussen in. En leerlingen lenen een auto of regelen een slaapplek.”

Scholierenorganisatie LAKS schetst een dramatischer beeld. Voorzitter Sywert van Lienden: „Scholieren hebben ontzettend veel last van de staking en moeten halsbrekende toeren uithalen om op school te komen. We krijgen veel klachten van ouders die iedere ochtend hun kinderen op school moeten brengen. Na tien dagen omrijden en te laat komen op hun werk zijn ze het wel zat.”

Het Noorderpoortcollege, een ROC met tien locaties in de provincie Groningen, zegt een kwart van de leerlingen te missen. Woordvoerder Bouma: „Natuurlijk kun je met mooi weer wel 15 kilometer fietsen. Maar sommige leerlingen kunnen gewoon echt niet komen. Ouders brachten de eerste paar dagen hun kinderen naar school, maar na een paar dagen zeggen zij ook ‘wacht eens even’. Het brengt kosten met zich mee. Je merkt dat ze selectiever worden in wanneer ze hun kinderen nog naar school brengen.”

Woordvoerder van de provincie Groningen Kluvers ziet nog een categorie gedupeerden. „De Groningse ondernemingsvereniging City Club schat dat Groningse ondernemers in de binnenstad samen 650.000 euro per dag inkomsten derven.” Ook het Groninger ziekenhuis UMCG ondervindt overlast. „Veel medewerkers en bezoekers zijn afhankelijk van het OV.”

Het aantal concrete klachten van gedupeerden lijkt vooralsnog mee te vallen. Openbaarvervoerbedrijf Connexxion zegt vier- tot vijfduizend klachten te hebben ontvangen, waarvan drie- tot vierduizend van abonnementhouders die geld terug willen. Arriva telt 800 tot 1000 klachten en declaraties. Het aanzienlijk kleinere Syntus komt niet verder dan een stuk of tien.