Li Xao doet het net niet goed genoeg

China is deze week in de ban van eindexamens.

De studie van een kind kan het lot van een heel gezin veranderen. „Ze heeft een half jaar geen tv gekeken.”

Li Xiao zoekt haar weg in de mensenmassa die zich verdringt voor de poort van middelbare school nummer 119 in het zakencentrum van Peking. Net als meer dan één miljoen leeftijdgenootjes in de hoofdstad heeft ze net gaokao gedaan, toelatingsexamen voor het prestigieuze hoger onderwijs. De ouders staan in groepjes gespannen te wachten.

„Ik ben niet toegekomen aan de compensatievragen. Dat zal mijn score drukken”, zegt Li terneergeslagen. Li’s ouders kijken bedroefd en proberen hun dochter te troosten. Jaarlijks doen landelijk zo’n 10 miljoen studenten het toelatingsexamen voor de universiteit, maar er zijn niet meer dan zes miljoen plaatsen te verdelen. De kans dat Li buiten de boot valt is daardoor aanzienlijk. En dat is slecht nieuws voor Li en haar ouders.

Het toelatingsexamen is niet alleen belangrijk voor de studenten zelf, maar ook alles bepalend voor de toekomst van hun hele familie, legt een van de andere wachtende ouders uit. „Als mijn dochter Jiu Mo 620 punten scoort, krijgt ze van haar grootouders een auto”, vertelt vader Jiu. Om toegelaten te worden tot de beste universiteiten van het land, Tsinghua en Beijda in Peking, moeten studenten meer dan 620 punten halen. „Voor elk punt dat ze boven de 600 scoort, geef ik haar 100 euro cadeau en als ze hoog genoeg scoort om toegelaten te worden tot de diplomatenschool in Peking, krijgt ze een beloning van 1.000 euro”, zegt Jiu.

Aan de inspanningen van de ouders kan het in ieder geval niet liggen. „Ik heb vetarm gekookt. Ze heeft een half jaar geen televisie gekeken, ze is op tijd naar bed gegaan en we hebben haar veel steun en warmte gegeven”, vult moeder Jiu haar man aan.

De Jiu’s mogen alles proberen om hun dochter te laten slagen, blij zijn zij niet met het straffe schoolsysteem. „In Europa kan iedereen wel een redelijk goede baan krijgen. In China is veel te veel concurrentie. Daarom kunnen onze kinderen niet buiten spelen”, vat Jiu Mo’s moeder het lot van haar dochter samen.

De autoriteiten proberen de examens soepel te laten verlopen. In de wijk Chongwen werden meer dan een half miljoen sms-berichten rondgestuurd waarin de bewoners werden opgeroepen rekening te houden met de studenten. In de buurt van de scholen is het verkeer omgeleid om te zorgen dat de studenten op tijd op de examens verschenen, verkeersroutes van vliegtuigen werden omgeleid en voor ouders was er 50 procent korting op hotels in de buurt van de scholen.

Volgens Zhang Qing oud-leraar Engels aan de middelbare schoolnummer 101 in het district Haidian wordt er te veel druk gezet op de kinderen en is het gaokao-systeem hard aan revisie toe. „Vanaf hun zesde jaar moeten de kinderen van ‘s morgens negen tot ‘s avonds acht uur naar school. In de weekends en in de zomervakantie volgen ze allemaal extra lessen. China hecht te veel belang aan prestaties en te weinig aan creativiteit en persoonlijkheidsontwikkeling. Ik zie dat de kinderen uitgeblust en ongelukkig zijn”, aldus Zhang.

Om spieken te voorkomen hangt het ministerie van onderwijs camera’s in alle lokalen waar examens worden gehouden. Verder moeten de pennenetuis doorzichtig zijn en worden de leerlingen bij binnenkomst gefouilleerd. „De overheid wil met deze maatregelen de schijn wekken dat het systeem gelijke kansen biedt. Als het onderwijssysteem geen mogelijkheid biedt een hogere sociale status te behalen, komt het volk in opstand. De legitimiteit van de communistische partij valt of staat bij het onderwijssysteem”, legt Zhang uit.

De ouders van de leerlingen van school 119 klagen echter over ongelijke kansen. „Vlijt en intelligentie alleen zijn niet zaligmakend. Alleen met geld en contacten ben je zeker van een goede toekomst”, zegt de vader van Jiu Mo.

Volgens een van de moeders, Li Hualiu, heeft het schoolsysteem veel weg van het oude keizerlijke examensysteem waar alleen de allerbeste studenten zich omhoog konden werken tot mandarijn. „Onze kinderen weten niets van de praktische kanten van het gewone leven”, zegt Li. Zij krijgt bijval van haar vriendin Xing Yi.

Xing vindt dat hun kinderen te veel worden gedrild. Onlangs las zij op internet dat er zich in het aardbevingsgebied ook buitenlandse jongeren bevonden. Het was opvallend hoeveel doortastender en slimmer zij oplossingen bedachten voor de problemen die zich voordeden. Zij begrepen meteen dat een aardbeving was. „De Chinese kinderen leren alleen gehoorzamen. China is een markteconomie, maar het doet pijn te zien dat onze kinderen slecht worden voorbereid op een moderne maatschappij.”

Bettine Vriesekoop vanuit Peking op nrc.nl/china