Klink wil nabestaanden meer invloed geven

Een nieuw donorsysteem levert meer organen op, zegt een adviescommissie. Niet waar, zegt minister Klink. De nabestaande mag vaker beslissen.

Stel dat het kan. Dat alle Nederlanders zich kunnen laten registreren om a. orgaandonor te zijn. b. geen orgaandonor te zijn, of c. hun nabestaanden te laten beslissen over wat met hun organen moet gebeuren. En stel nou dat wie niets kiest, automatisch donor is.

De Coördinatiegroep Orgaandonatie, onder leiding van voormalig D66-minister Jan Terlouw, denkt dat bij dit systeem – actieve donorregistratie – een kwart tot de helft meer organen van overledenen getransplanteerd kunnen worden, in vijf jaar tijd.

In Nederland is al jaren een tekort aan donororganen, vooral aan nieren. In 2007 overleden 152 patiënten die op de wachtlijst stonden voor een orgaan. En vijftig patiënten werden dat jaar van de wachtlijst gehaald omdat een transplantatie niet meer mogelijk was, zo slecht waren ze eraan toe.

Maar minister Klink (Volksgezondheid, CDA) wil geen ander donorsysteem. Hij gelooft niet dat een ander systeem meer donororganen op zal leveren. Daarmee verwerpt hij de kern van het advies dat de commissie van Terlouw vanmiddag zou presenteren.

Hoe kunnen de commissie (artsen, patiëntenorganisaties, zorgverzekeraars, ziekenhuizen) en de minister het zo oneens zijn?

Jan Terlouw zegt daarover: „Het ligt eraan hoe je onzekerheden inschat. Wij zijn ervan overtuigd dat dit systeem leven in de brouwerij brengt, waardoor er meer orgaandonoren komen.”

Paul Beerkens, voorzitter van de Nierstichting, commissielid en initiatiefnemer van het advies, zegt: „Als het donorsysteem wordt gewijzigd, ontstaat er vanzelf een positieve attitude over orgaandonatie.”

En wat zegt Klink? „Voor elke systeemwijziging geldt dat het lastig te voorspellen is wat die zou betekenen voor het aantal donoren en transplantaties.” Hij schreef dat in een conceptbief die nog niet aan de Tweede Kamer is gestuurd.

Een recent onderzoek, van instituut Nivel in 2005, toonde dat het eigenlijk niet uitmaakt welk systeem wordt gebruikt. Van tien Europese landen nam Nederland een middenpositie in als het ging om het aantal donaties als percentage van het aantal mensen dat in een ziekenhuis sterft door een hersenbloeding, een verkeersongeval of een ongeluk. Alleen die mensen kunnen donor zijn. Ook Klinks voorganger Hoogervorst (VVD) zag daarom niets in een ander systeem.

In 2005 diende de SP samen met de ChristenUnie een motie in voor invoering van een actief donorregistratiesysteem. Bij de hoofdelijke stemming bleek de motie geen meerderheid te krijgen omdat vijf PvdA-leden tegen stemden. Zij konden niet leven met de gedachte dat mensen misschien tegen hun zin organen zouden afstaan na hun dood. Ook CDA en VVD waren tegen.

Een paar maanden geleden liet de ChristenUnie ineens weten tegen zo’n actief registratiesysteem te zijn. De ChristenUnie wil niet dat mensen overhaast worden gedwongen tot een besluit.

„De bal ligt nu bij het kabinet. Wij wachten op hun voorstel”, laat een woordvoerder van de PvdA weten. Een woordvoerder van de SP zegt te hopen dat de PvdA „ondanks de coalitiedruk de rug recht houdt”.

Klink wil een grotere rol van de nabestaanden en stelt voor aan de huidige opties er een toe te voegen: e. ja, tenzij nabestaanden bezwaar hebben. En: wie niets doet, laat de beslissing automatisch aan de nabestaanden over.

Maar zo ís het al, zegt Beerkens van de Nierstichting. Hij noemt het voorstel van de minister „een schijnoplossing”. In de praktijk „is er geen dokter” die organen van een overledene uitneemt als de nabestaanden daar sterke bezwaren tegen hebben. „Het CDA vindt dat orgaandonatie een gift van de nabestaanden moet zijn. Wij menen dat orgaandonatie gaat over zelfbeschikking.”

Mocht het actieve donorsysteem het „politiek, of emotioneel gezien” niet halen, zegt Terlouw, dan is er een tweede beste optie. Een extra keuze in het huidige systeem: ja, tenzij nabestaanden daar overwegende bezwaren tegen hebben.

Lees het Masterplan en praat mee over orgaandonatie op nrc.nl/binnenland