Kerken zijn een makkelijk doelwit voor dieven van koper en lood

Door de hoge metaalprijzen worden Nederlandse kerken steeds vaker beroofd van daken, regenpijpen en bliksemafleiders. Ze zijn slecht beveiligd, en ook onvoldoende verzekerd.

In zeven kerken uit het bisdom Den Bosch zijn dieven de afgelopen dagen met koperen regenpijpen aan de haal gegaan. De schade aan elke kerk wordt volgens de politie geraamd op 2.500 tot 10.000 euro. Het plaatselijke bisdom roept buurtbewoners en de lokale schroothandelaars op „extra alert” te zijn en „onregelmatigheden” aan parochie en politie door te spelen.

Politie en kerkbestuur vrezen dat dit de voorbode is van een nieuwe golf metaaldiefstallen. Ook in de buurt van Maastricht waren drie kerken recent het slachtoffer van diefstal. De loden dakbedekking werd er weggesneden. Bij weer andere kerkgebouwen namen dieven de koperen bliksemafleiders mee.

„Metaaldiefstallen in kerken en historische gebouwen worden dagelijkse routine”, stelt Ton Cremers, expert in museale beveiliging. „Vaak zijn de betrokkenen niet verzekerd en zijn de gebouwen nauwelijks beveiligd.” De culturele schade is echter niet te overzien. „De intrinsieke waarde van het monument of het kunstwerk staat niet in verhouding tot de 5 of 6 euro schrootwaarde die de gestolen waar per kilo oplevert”, aldus Cremers.

De oorzaak van deze diefstallen is de weliswaar weer licht gedaalde, maar nog steeds erg hoge prijzen van lood, koper, zink en aluminium. Zo schoot tussen halverwege 2006 en oktober 2007 de prijs van lood op de Londense metaalbeurs omhoog van 1.000 dollar (640 euro) naar 4.000 dollar per ton. De prijs is wel weer gedaald tot ongeveer 2.000 dollar, maar dat is nog altijd het dubbele van de prijs in 2006 en vier keer zo veel als enkele jaren geleden.

„Het gaat in golfbewegingen”, stelt Peter Breukink, penningmeester van de Vereniging van Beheerders van Monumentale Kerkgebouwen in Nederland. „Een half jaar geleden kenden we een piek van tientallen diefstallen per maand, verspreid over het hele land. De laatste maanden ging het dan weer iets beter.”

De lokale politie van Den Bosch heeft geen aanwijzingen dat de zeven gemelde koperdiefstallen het werk zijn van gespecialiseerde bendes. „We vermoeden dat het een kleine groep gelegenheidsdieven is die in het metaal van monumentale en historische gebouwen een lucratieve markt ziet”, aldus een woordvoerder.

Veel van de vijftiende- of zestiende-eeuwse Noord-Brabantse kerken zijn ’s avonds matig verlicht, hebben geen hekwerk om het gebouw en zijn voorzien van opvallende koperen dakgoten en afvoerpijpen. „Een deel daarvan kan worden vervangen door pvc-materiaal, maar de monumentencommissie laat dit niet toe”, aldus een woordvoerder van het bisdom. Met als gevolg dat een aantal kerken al meermaals door dieven werd beroofd.

In Groot-Brittannië zijn koper- en looddiefstallen in kerken een ware plaag geworden. Het gespecialiseerde Ecclesiastical Insurance zag het totaalbedrag van de claims oplopen van 300.000 pond in 2005 tot 9 miljoen pond in 2007 (11,2 miljoen euro). Het aantal kerken waar metaal werd gestolen steeg in drie jaar tijd van 80 naar 2.300. Na een kleine daling eind vorig jaar neemt het aantal klachten opnieuw toe: ruim 350 kerken spraken dit jaar al hun verzekering aan.

Simon Kadijk, algemeen directeur van Donatus, dat in Nederland 80 procent van alle kerken verzekert, bevestigt dat het aantal diefstallen stijgt, vooral in het oostelijk deel van de provincie Noord-Brabant en in Limburg. „Maar dit heeft niet geleid tot een gevoelige verhoging van de uitgekeerde schadebedragen”, zegt hij.

De reden hiervoor is dat slechts de helft van de kerken in Nederland een uitgebreide dekking tegen diefstal heeft. „Vooral grotere kerken hebben die dekking meestal niet, omdat de premie – die berekend wordt op de herbouwwaarde – een flink stuk hoger uitvalt dan bij kleine kerken”, aldus de Donatus-topman.

Schroothandelaren en opkopers van oude metalen in Nederland moeten in het kader van de bestrijding van heling een registratie bijhouden van aangekochte goederen, maar daar is nauwelijks controle op. Volgens de politie door een acuut gebrek aan tijd en personeel. „Er is ook nergens in Nederland een centrale databank van gestolen goederen of kunstvoorwerpen uit culturele of historische gebouwen”, zegt Ton Cremers.

Bij de Nederlandse Metaal Recycling Federatie wordt benadrukt dat ook metaalopkopers zelf het slachtoffer zijn. „Niet alleen kerken, scholen of spoorwegen zijn het mikpunt van metaaldieven, ook de recyclagebedrijven zelf”, stelt MRF-directeur Hans Koning. Hij wil zijn leden zelfs voorstellen de schade in kaart te brengen. Dit jaar alleen al kwamen er 24 meldingen op de website van de federatie binnen.

De waarde van de gestolen goederen en de werkwijze van de dieven, wijst op een toenemende professionalisering. Zo verdween bij een metaalhandelaar uit Den Dolder in de provincie Utrecht vorige maand een container met circa 15 ton aan lood. Een ander bedrijf looft 10.000 euro uit aan degene die twee verdwenen containers met aluminium kan terugvinden. „Dit doet vermoeden dat hier gespecialiseerde bendes aan het werk zijn”, aldus Koning.