Heil Nederlands gokbeleid niet bewezen

Justitie liet reclameposters van illegale bookmaker Unibet verwijderen. Maar hoe lang mag Nederland dit soort gokhuizen nog weren? De Europese Commissie protesteert.

Unibet maakt met deze poster reclame voor het gokken op sportwedstrijden, maar heeft daarvoor geen vergunning. Alleen de Toto mag dit in Nederland.

Unibet. Wedden op alles wat Oranje is en meer. Met deze slogan adverteerde onlinebookmaker Unibet onlangs op honderd grote billboards in Nederland. Totdat het ministerie van Justitie de uitbater van de reclameborden, JC Decaux, sommeerde de posters weg te halen. Unibet heeft geen vergunning om in Nederland kansspelen op sportwedstrijden aan te bieden en mag daar dus geen reclame voor maken. Dat is voorbehouden aan monopolist De Lotto.

Hoe lang dit monopolie standhoudt, is nog maar de vraag.

Volgens de Europese Commissie is het monopoliestelsel van De Lotto in strijd met Europese regels. Dat stelde eurocommissaris Charlie McCreevy (Interne Markt) in februari, toen hij een zogenoemd met reden omkleed advies hierover aan Nederland stuurde.

Waarom de Europese Commissie bezwaren had tegen het Nederlandse beleid, werd toen niet bekendgemaakt. Deze krant is nu in bezit van een Engelstalig kopie van het advies dat McCreevy (Interne Markt) aan Nederland stuurde.

Een staatsmonopolie voor gokken is onder Europese regels alleen toegestaan als het bepaalde beleidsdoelen dient, zoals het tegengaan van gokverslaving. Dat is in Nederland het geval, verdedigden Minister van Justitie Hirsch Ballin en zijn voorganger Donner het beleid steevast.

De Lotto is de enige die - via de Toto - een vergunning heeft voor het aanbieden van sportprijsvragen. De Toto zou dienen als legaal alternatief om gokkers een veilig en gereguleerd spel aan te bieden, zo stelt de minister. Volgens Hirsch Ballin is reclame voor de Lotto en de Toto niet bedoeld om nieuwe spelers aan te trekken, maar om mensen die al gokken naar het legale alternatief „te kanaliseren”. Het feit dat De Lotto jaarlijks miljoenen afdraagt aan goede doelen van algemeen belang als NOC*NSF is belangrijk, maar zeker niet het enige belang, meent het ministerie van Justitie.

Met deze redenering is McCreevy het oneens. Volgens hem heeft Nederland geen overtuigend bewijs geleverd dat het monopoliestelsel voor sportweddenschappen het aantal gokverslaafden heeft verminderd. Ook heeft Nederland niet aangetoond dat sportweddenschappen worden aangeboden door criminele organisaties.

Verder schrijft McCreevy verrast te zijn dat volgens de statuten van De Lotto het enige doel is „de verwerving van gelden door middel van het [...] organiseren en het [...] houden van kansspelen”. Volgens de Commissie duidt dit erop dat het Nederlandse beleid vooral gericht is op geld ophalen voor het algemeen belang. Dit is volgens het Hof verboden, schrijft de Commissie.

Bovendien, zo stelt de Commissie, is er geen bewijs dat De Lotto alleen maar de bestaande vraag naar sportweddenschappen kanaliseert. Door grootschalige reclamecampagnes te voeren en regelmatig nieuwe spelletjes aan te bieden, trekt De Lotto wel degelijk nieuwe gokkers, aldus McCreevy.

Een woordvoerder van het ministerie van Justitie zegt niet te willen reageren op een lopende zaak. Tjeerd Veenstra, directeur bij monopolist De Lotto, wil wel reageren op de beweringen van de Europese Commissie. „Dit is niets nieuws. Dit zijn de argumenten die de Commissie al jaren aandraagt”, zegt Veenstra.

„Dat onze statuten alleen spreken over het verwerven van gelden is geen valide argument”, zegt Veenstra. „Wij verkrijgen alleen een vergunning als wij aan vereisten voldoen die met bestrijding van criminaliteit en gokverslaving te maken hebben. Die doelen zijn dus wel degelijk ingebed in onze bedrijfsvoering.”

Wel is De Lotto bezig de statuten te wijzigen. In de nieuwe versie zal meer nadruk worden gelegd op het feit dat De Lotto integraal deel uitmaakt van het Nederlandse kansspelbeleid dat als doel heeft gokverslaving tegen te gaan en criminaliteit te bestrijden. Veenstra benadrukt dat de statutenwijziging op geen enkele manier het resultaat is van de druk vanuit Europa. „Wij willen de band tussen De Lotto en de goede doelen die wij steunen ontvlechten. Het beter inbedden van de doelen van het kansspelbeleid is een bijkomstigheid.”

„De Lotto is de legale aanbieder en de rest is gewoon illegaal bezig. Dat heeft de Hoge Raad keer op keer bevestigd”, stelt Veenstra. Vooral de praktijken van Unibet wekt de woede van de Lotto-directeur. „De zaak van de Commissie tegen Nederland is ooit begonnen na een klacht van Ladbrokes. Die vechten eerlijk. Zij komen bij rechtszaken opdagen en houden zich vervolgens aan de uitspraken. Unibet blijft diensten aanbieden, ook al heeft de rechter dat verboden. Het bedrijf ondermijnt de rechtsstaat.”

Toch denkt ook Veenstra dat de huidige situatie, waarbij internetgokhuizen zonder vergunning, maar ook zonder enig obstakel, diensten aanbieden, in Europees verband besproken dient te worden.

„Veel Europese landen kampen met dezelfde problemen”, zegt Veenstra. Zo opende kansspelaanbieder Betsson onlangs een winkel in Stockholm. Betsson is net als Unibet in Stockholm beursgenoteerd. Toch mag het bedrijf geen kansspelen aanbieden. Dat is in Zweden voorbehouden aan staatsmonopolist Svenska Spel. De Europese Commissie wil dat ook de Zweedse gokwet op de schop gaat. De vraag is nu of Zweden Betsson gaat vervolgen, ondanks de druk die de Commissie uitoefent. „We willen weten of de staat bluft”, zei Pontus Lindwall, de bestuursvoorzitter van Betsson in zakenkrant Financial Times.

Volgens Veenstra van De Lotto moeten Europese regeringsleiders afspraken maken over hoe kansspelen te reguleren. „Maar het is aan de regeringsleiders om het voortouw te nemen en niet aan McCreevy die te graag de markt wil liberaliseren”, zegt Veenstra.

Het is nu aan Nederland om te reageren op de aantijgingen van de Commissie. McCreevy heeft niet zoals collega Neelie Kroes (Mededinging) de macht om hoge boetes op te leggen. De Commissie kan wel naar het Europees Hof van Justitie stappen als ze ontevreden is met het antwoord van Nederland op het rapport van McCreevy.

Lees over de werkwijze van Unibet op nrc.nl/economie