Een versobering die hard aankomt

De fiscale aftrek van zorgkosten wordt beperkt. Dat treft velen diep in hun portemonnee. Zelfs mensen voor wie de regeling bij uitstek is bedoeld.

Een 33-jarige gehandicapte die arbeidsongeschikt is en in een instelling woont, gaat er volgend jaar flink op achteruit. De aanpassing van de regeling voor de aftrek van buitengewone uitgaven aan zorg kost hem 619 euro netto per jaar. Houdt hij van zijn inkomen nu nog 3.000 euro voor zichzelf over, volgend jaar is dat 2.381 euro, ofwel 198 euro per maand. Daarvan moet hij al zijn persoonlijke verplichtingen betalen, waaronder zijn ziektekostenverzekering.

„Onacceptabel”, vindt de CG-Raad, belangenbehartiger voor chronisch zieken en gehandicapten, waarbij 150 zogeheten cliëntenorganisaties zijn aangesloten.

Onaanvaardbaar, vinden ook verschillende fracties in de Tweede Kamer, nu zij de gevolgen van de hervorming doorzien voor de meest kwetsbare groepen.

De aftrekregeling beoogt de meest kwetsbare burgers met hoge kosten door een handicap of ziekte tegemoet te komen. Maar de huidige regeling is zo breed opgezet dat er maar liefst zo’n 6,4 miljoen mensen gebruik van maken. Een nieuw bril is aftrekbaar van het belastbaar inkomen, net als andere uitgaven die de zorgverzekering niet dekt, zoals hoge bevallingskosten of adoptie van een kind in het buitenland.

Omdat het aantal gebruikers en de kosten zo snel zijn opgelopen, verandert het kabinet de regeling om „onbedoeld” gebruik terug te dringen. Tegelijkertijd wil het ook bereiken dat chronisch zieken en gehandicapten die nu geen gebruik van de regeling maken, er toch van profiteren. In de nieuwe opzet kunnen zij rekenen op automatische compensatie.

Staatssecretaris Bussemaker (Volksgezondheid, PvdA), minister Donner (Sociale Zaken, CDA) en staatssecretaris De Jager (Financiën, CDA) stuurden hun plannen in april naar de Tweede Kamer. De bedoeling is de bezuiniging per 2009 te effectueren, wat individueel merkbaar wordt bij de belastingaangifte in 2010.

Uit berekeningen van belastingexperts die het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) voorlopig bevestigt, blijkt dat de voorstellen grote gevolgen hebben voor bepaalde inkomensgroepen. Sommigen chronisch zieken en gehandicapten gaan er tot 8 procent op achteruit. Dat is opvallend, omdat de nieuwe regeling juist mensen met een beperking zou helpen en alleen onbedoeld gebruik zou tegengaan.

Definitieve berekeningen van het Nibud, nog voor het zomerreces van de Kamer verwacht, beloven tumult in het parlement. Want de versobering van de regeling komt neer op een flinke herverdelingsoperatie. Talrijke gezinnen met een modaal of hoger inkomen worden diep in de portemonnee getroffen, om mensen met een laag inkomen te sparen. Maar uit de rekensommen van belastingexperts en het Nibud blijkt zelfs dat het niet altijd lukt die lage inkomens te ontzien.

„De voorstellen zijn asociaal”, zegt Jelle Hoekstra, belastingexpert bij Bureau Kwalitas in Lemmer. Hij wijst op de groep mensen met een beperking die in een AWBZ-instelling voor langdurige zorg verblijven. „Voor jonge gehandicapten, Wajongers, in instellingen is de regeling buitengewoon zuur”, zegt Hoekstra. Hij heeft becijferd dat ze er zo’n zeshond euro op achteruitgaan.

De meest kwetsbare groepen met lage inkomens mogen er niet op achteruit gaan, is de reactie van Tweede Kamerlid Paul Tang (PvdA). Als die door het ijs dreigen te zakken, vindt hij, „moet de regeling op details worden aangepast”.

Met de ríchting van de hervorming is hij het wel eens. „Wie mondig en slim is, maakte handig gebruik van de regeling. Nu moeten mensen voor de regeling in aanmerking komen die minder mondig en slim zijn.”

Ook chronisch zieken en gehandicapten met een midden- of hoger inkomen verliezen fors aan koopkracht. Mensen met modale inkomens of meer (vanaf 30.000 euro) mogen straks alleen nog zorgkosten aftrekken die hoger zijn dan 5,75 procent van het inkomen. Nu is de grens 1,65 procent.

Frans Weekers, Tweede Kamerlid voor de VVD: „Je zult maar net een paar tientjes meer verdienen dan 30.000 euro. Dat is toch al geen topinkomen te noemen. Die mensen komen in een dramatische situatie terecht.”

Volgens Weekers betalen middeninkomens „het gelag van de herverdelingsoperatie”. Ook coalitiepartij CDA zit daarmee in zijn maag.

Mensen onder de 65 jaar die chronisch ziek zijn of gehandicapt, kunnen er ook op achteruitgaan. Zij worden niet gecompenseerd voor de vermindering van hun huurtoeslag, die het gevolg is van een hoger belastbaar inkomen door het verdwijnen van de aftrekpost.

„Aanvullende maatregelen zijn noodzakelijk”, stelt de raad voor chronisch zieken en gehandicapten in een brandbrief aan de Tweede Kamer. „Je zult maar onder de 65 jaar zijn en chronisch ziek”, zegt Weekers. Voor hem staat vast dat de regeling buitengewone-uitgaven-nieuwe-stijl van tafel moet.

Het kabinet zal er nog een zware dobber aan hebben de plannen uit te voeren; in augustus moet het alle koopkrachteffecten van de volgende begroting voor 2009 tegen het licht houden.

Tweede Kamerlid Esmé Wiegman (ChriustenUnie): „De inzet is de regeling beter op de meest kwetsbare groepen te richten. Als dit in de praktijk niet zo uitpakt, hebben we een probleem.”

Meer artikelen over de buitengewone uitgaven op nrc.nl/binnenland