Dat het zo erg was, dat wist echt niemand

Forse tegenvallers in de hoek van financiële verzekeringsproducten wakkeren de kredietcrisis aan.

Een dreigende renteverhoging maakt geld lenen duurder.

Tien keer hoger dan verwacht. Het verlies dat de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers maandag bekend maakte – 2,8 miljard dollar (1,8 miljard euro) – overtrof het door analisten geschatte verlies van 300 miljoen dollar ruimschoots. Dat de bank in de problemen was, wist iedereen. Maar dat het zo erg was, dat kon niemand bevroeden.

Jean-Claude Trichet, president van de Europese Centrale Bank, kondigde het vorige week in een interview met deze krant al aan: het einde van de kredietcrisis is nog niet in zicht. Hij hintte bovendien op een renteverhoging later dit jaar.

Ook zijn Amerikaanse collega Ben Bernanke speculeerde maandag op een verhoging van het belangrijkste rentetarief in de Verenigde Staten. Oorzaak: de hoge olieprijs wakkert de inflatie aan tot zulke grote hoogte, dat ingrijpen echt noodzakelijk wordt.

Het gevolg is dat banken, die toch al moeilijk aan kapitaal komen door het wantrouwen op de financiële markten, bij een hogere rente er ook nog meer voor moeten betalen. De koersen van banken en verzekeraars kregen maandag en gisteren op alle beurzen in de wereld flinke klappen te verwerken.

Het probleem bij Lehman Brothers is exemplarisch voor de problemen in de hele sector, verwacht Paul Beijsens, aandelenanalist van vermogensbeheerder Theodoor Gilissen. „Deze banken hebben met betrekkelijk weinig eigen geld heel fors belegd in risicovol schuldpapier.” De eerste reeks afschrijvingen die sinds de zomer van 2007 bekend werd gemaakt, betrof vooral hypotheekobligaties die gelieerd waren aan de kwakkelende Amerikaanse huizenmarkt, de zogenoemde subprime-hypotheken.

De afschrijvingen die Lehman bekendmaakte, hebben voor een groot deel betrekking op een complexer pakket aan beleggingen: de financiële verzekeringsproducten. Lehman geeft dergelijke verzekeringen (credit default swaps en hedges, in jargon) zelf uit. Het probleem van Lehman is breder voelbaar in Wall Street. Hedgefondsen als Fortress Investments en GLG rapporteerden vergelijkbare problemen met hun verzekeringsproducten.

Lehman wordt al scherp in de gaten gehouden sinds zakenbank Bear Stearns in maart dit jaar onderuit ging. Die bank werd gered door concurrent JP Morgan Chase. Maar de problemen bij Bear zouden vergelijkbaar zijn met die bij Lehman, verwachtten analisten destijds, en de koers van Lehman stond toen al zwaar onder druk.

De ontmanteling van Bear Stearns werd in eerste instantie gezien als breekpunt in de kredietcrisis. De redding van de bank, gesteund door de centrale bank, bracht het vertrouwen weer terug op de markten. De koersen, ook van Lehman, stegen weer. Maar het onderliggende probleem bleek verre van opgelost. „Bij de banken die de meeste risico’s genomen hebben, is het als met een zware maaltijd”, zegt Beijsens, „dat duurt wel even voordat je die verteerd hebt.” Maandag dook Lehman zelfs onder het dieptepunt dat de bank in maart had bereikt.

Lehman heeft het onheil lang tegen weten te houden, onder meer door risicovolle beleggingen te verkopen. In een persbericht meldde Lehman zelf bruto 130 miljard dollar (netto 60 miljard) aan beleggingen te hebben verkocht. Daarmee werd de verhouding tussen beleggingen en dekking enigszins gesaneerd.

Desondanks moest Lehman een verlies incasseren van 2,8 miljard dollar, het eerste verlies sinds de bank een beursnotering heeft (1994). Tegelijkertijd kondigde de bank aan voor 6 miljard dollar aan nieuw kapitaal op te zullen halen via de uitgifte van aandelen. Die injectie is bedoeld om de geruchten over de slechte kapitaalspositie van de bank de kop in te drukken en tevens wat geld achter de hand te hebben voor mogelijke problemen in de toekomst.

De Royal Bank of Scotland maakte bekend dat het gelukt is om een recordbedrag van 23,5 miljard dollar op te halen bij een claimemissie. De vraag is of Lehman de 6 miljard net zo makkelijk binnenhaalt. Het Zwitserse UBS heeft moeite om 15,5 miljard dollar op te halen. Aandeelhouders vinden een verwatering van hun kapitaal vervelend. En meer banken hebben aangekondigd kapitaal te komen vragen. Dat zal de terughoudendheid versterken.

Bovendien worden meer afschrijvingen verwacht. Na de 250 miljard dollar aan subprime-afschrijvingen lijkt nu de tijd aangebroken voor de tweede golf in de kredietcrisis. Een maand geleden was er enig optimisme bij onder meer de Amerikaanse minister van Financiën , die dacht dat het ergste van de kredietcrisis voorbij was. Hij zag nog wel „enige hobbels op de weg” en voorspelde dat de onrust op de financiële markten nog wel even zou voortduren. Lehman bewijst dat de hobbels nog flink hoog kunnen zijn. De voorzichtigheid van Trichet lijkt meer gerechtvaardigd.

Lees meer over de kredietcrisis op nrcnext.nl/kredietcrisis