Kony verdwijnt in zwarte gat van Afrika

Joseph Kony, de leider van de rebellengroep LRA, onderhandelt niet langer met de Oegandese regering. Hij heeft gekozen voor een leven van overleven in de ruwste regio van Afrika.

Het vredesproces tussen de Oegandese regering en de opstandelingen van het Verzetsleger van de Heer (LRA) is op sterven na dood. Het LRA van Joseph Kony voerde eind vorige week voor het eerst sinds lange tijd een grote aanval uit in Zuid-Soedan. „De besprekingen bestaan niet meer, we hebben tot de militaire optie besloten”, zei Oeganda’s legerwoordvoerder Paddy Ankunda.

De LRA-aanval op het Zuid-Soedanese dorp Nabanga, waarbij 23 mensen omkwamen, was strategisch gekozen: het stadje was het contactpunt met Kony voor het twee jaar geleden begonnen vredesoverleg. Bij Nabanga werden als onderdeel van het vredesproces honderden van zijn strijders tijdelijk ondergebracht en gevoed door hulporganisaties. In april liet Kony bij Nabanga tweehonderd zwetende diplomaten, bisschoppen en imams op plastic stoelen wachten op de ondertekening van een akkoord. Begin mei trokken opnieuw tientallen geestelijke en politieke leiders uit Noord-Oeganda naar Nabanga en opnieuw kwam Kony niet opdagen.

De Oegandese president Museveni, die de vredesbespreking nooit een warm hart heeft toegedragen, is het wachten nu beu. „Mijn regering zal Kony vernietigen”, zei hij vorige week in het parlement. „Aangezien Kony in Congo verblijft, is het de verantwoordelijkheid van president Kabila en de Verenigde Naties om onze hulp in te roepen.”

Wat ruim twintig jaar geleden begon als een plaatselijk conflict in Noord-Oeganda heeft nu regionale dimensies aangenomen. In Noord-Oeganda wordt niet meer gevochten, maar het LRA plundert en rekruteert kindsoldaten in Zuid-Soedan, in Noordoost-Congo en vooral in de Centraal Afrikaanse Republiek. Sinds begin dit jaar zou het LRA zeker driehonderd kinderen hebben geronseld.

Het gebied waarin het LRA opereert is „het zwarte gat van Afrika”. De overheden oefenen in deze dunbevolkte regio nauwelijks controle uit en het landschap bestaat uit jungle en eindeloze boomsavannes. Een militaire operatie zal er uiterst moeilijk zijn, geen van de betrokken landen heeft helikopters voor offensieve doeleinden of om troepen te transporteren. Bovendien wil de Congolese president geen Oegandese troepen op zijn grondgebied toelaten. Oeganda en Congo hebben slechte relaties, mede wegens een dispuut over een olierijk grensgebied.

De oorlog in Noord-Oeganda begon in 1986 wegens wrok onder noorderlingen over achterstelling door het zuiden en over het harde optreden van het Oegandese leger. Het LRA bediende zich van uiterst grove strijdmethoden, zoals het kidnappen van kinderen en het verminken van burgers. Om die reden klaagde het Internationale Strafhof (ICC) vijf LRA leiders aan, van wie er vermoedelijk nog drie in leven zijn. Het Oegandese leger slaagde er nooit in te zegevieren in het noorden. Een poging van een VN-eenheid van Guatemalteekse elitetroepen, twee jaar geleden, om Kony in Congo te vermoorden liep uit op een faliekante mislukking.

„Je begint met onderhandelingen omdat er geen militaire oplossing mogelijk is”, legt een betrokkene bij het vredesproces uit. „Maar het is een vicieuze cirkel, want er bestaat geen stok achter de deur, de LRA-rebellen kunnen altijd weglopen naar het zwarte gat van Afrika. De kansen op een militaire doorbraak zijn echter zo klein dat de mogelijkheid van onderhandelen moet blijven bestaan.” Religieuze leiders uit Noord-Oeganda zijn nog steeds voorstander van vredesoverleg.

Buitenlandse donoren besteedden tien miljoen dollar aan het mislukte beraad tussen de Oegandese regering en een burgerdelegatie van het LRA. Het vond plaats in de Zuid-Soedanese hoofdstad Juba onder leiding van vicepresident Riek Machar. De besprekingen leverden een kant-en-klaar verdrag op, volgens welke het LRA ontwapent en Kony berecht gaat worden door een speciaal opgerichte afdeling van het Oegandese hooggerechtshof. Minder zware aanklachten zullen worden behandeld door een traditioneel gerechtelijk systeem in het noorden.

In het LRA zijn er voorstanders van de ondertekening van het vredesverdrag en dat leidde tot onenigheid en onderlinge gevechten. Vorig jaar liet Kony zijn tweede man Vincent Otti vermoorden wegens diens steun voor het akkoord. Door het verdrag te tekenen, zou Kony een verblijf in een Haagse cel van het ICC hebben kunnen voorkomen, maar nog steeds lange tijd in een Oegandese gevangenis moeten doorbrengen. Hij heeft nu kennelijk gekozen voor een bestaan als onbestemde krijgsheer in de meest ruwe regio van Afrika, een leven van overleven.