Europees nagelbijten in Dublin

Zo’n 2,5 miljoen Ierse kiezers beslissen donderdag in een referendum over het lot van een nieuw Europees verdrag. ‘Het wordt nagelbijten’, zegt Europa-minister Dick Roche.

Floris van Straaten

Dick Roche, de Ierse minister voor Europese Zaken, maakt enkele dagen voor het referendum in zijn land over het Europese Hervormingsverdrag een beduidend minder zelfverzekerde indruk dan een paar maanden eerder. „Het wordt donderdag nagelbijten”, erkent hij in een gesprek met buitenlandse journalisten in het stijlvolle vertrek, waar het Ierse kabinet dikwijls vergadert. „Maar ik ga er nog steeds van uit dat we winnen.”

De minister met zijn zilvergrijze haar erkent dat hij teleurgesteld was door een peiling van eind vorige week, die aangaf dat het ‘nee-kamp’ voor het eerst op een meerderheid kon rekenen. Weliswaar vertoont een recentere peiling weer een lichte voorsprong voor het ‘ja-kamp’ van de regeringspartijen en het politieke en economische establishment. Maar het is duidelijk dat een afwijzing van het Hervormingsverdrag (ook wel Verdrag van Lissabon genoemd, naar de hoofdstad waar het op 13 december 2007 door de regeringen van de 27 EU-landen werd ondertekend) door de Ieren heel wel tot de mogelijkheden behoort. Zoals dat in 2001 al eens met de eerste versie van het Verdrag van Nice geschiedde.

„Het is moeilijk de Ieren te overtuigen”, zegt Roche met enige berusting. „We zijn een rebels volk. Vanouds verzetten de mensen zich tegen de regering. Dat doen we al zo’n 800 jaar. We zijn bovendien een stelletje individualisten.”

Met een Iers ‘nee’ zou Europa na jaren van onderhandelingen, eerst over een zogenoemde Europese Grondwet en, na de afwijzing daarvan door Fransen en Nederlanders, over een afgeslankte versie daarvan, weer terug zijn bij af. Roche: „We kunnen niet nogmaals hetzelfde verdrag aan de bevolking voorleggen zonder er fundamentele dingen aan te veranderen. Maar dit verdrag is heel goed voor Ierland en volgens mij valt er helemaal niets te heronderhandelen.”

Dat is precies wat het ‘nee-kamp’ bestrijdt. De speciaal tegen het verdrag opgerichte stichting Libertas van de vermogende zakenman Declan Ganley meent dat de regering de Ierse belangen heeft verkwanseld. De huidige situatie, gebaseerd op het verdrag Nice, is volgens Libertas verre te prefereren.

Vervolg Ierland: pagina 5

EU-verdrag is inzet scherpe campagne

In vergelijking met ‘Lissabon’ hebben de Ieren op basis van ‘Nice’ méér zetels in het Europees Parlement en altijd een lid in de Europese Commissie. „Waarom zouden we een situatie moeten veranderen die goed voor Ierland is”, stelt Caroline Simons, juriste en woordvoerster van Libertas. Ze beklemtoont dat Libertas niet wil dat Ierland zich van Europa afkeert. „We zullen er net zo sterk bij betrokken blijven als voorheen.”

De boodschap van Libertas, dat pas in december vorig jaar is opgericht, vindt verrassend veel weerklank bij de Ieren. Anders dan linkse partijen als Sinn Féin, die hameren op het gevaar voor de Ierse neutraliteit en de Ierse werknemers, onderstreept Libertas vooral de risico’s voor de Ierse economie. In een tijd dat de economie na jaren van grote bloei begint te stagneren, slaat dat aan. Volgens Libertas loopt door ‘Lissabon’ de lage Ierse winstbelasting, algemeen gezien als een sleutelfactor voor de Ierse bloei, gevaar.

Het feit dat Ierland de afgelopen decennia meer dan welk ander land ook heeft geprofiteerd van het EU-lidmaatschap leggen het ‘nee-kamp’ en veel kiezers naast zich neer. Ook waarschuwingen van de pas aangetreden premier Cowen en de leiders van de grootste oppositiepartijen dat een ‘nee’ het Ierse nationale belang schaadt, maken op hen weinig indruk.

De campagne is naar Ierse begrippen ongewoon scherp. Roche beklaagt zich erover dat het ‘nee-kamp’ suggereerde dat krachtens het Hervormingsverdrag kinderen van drie jaar al gevangen kunnen worden gezet en dat het de doodstraf weer zou invoeren. Ook zou het verdrag een einde betekenen voor de lage winstbelasting voor bedrijven.

„Allemaal uit de lucht gegrepen”, zegt Roche, „maar het zorgde er wel voor dat de discussie steeds ging over dingen die níet in het verdrag staan in plaats van over de dingen die er wel in staan. Iedere keer weer waren we gedwongen daarop te reageren.”

Op zijn beurt uit Roche de verdenking dat Ganley en Libertas hun campagne op onrechtmatige manier hebben gefinancierd. Hij vermoedt dat er schenkingen aan te pas zijn gekomen uit het buitenland, van mensen die graag zien dat de Europese Unie graag een blauw oog oploopt. Wat hem betreft wordt de zaak na het referendum alsnog juridisch onderzocht.

Libertas daarentegen is gegriefd door verdachtmakingen aan het adres van Ganley, als zou hij een marionet van anderen zijn en zijn welstand op dubieuze wijze tot stand hebben gebracht. „We overwegen na afloop van het referendum juridische stappen te ondernemen om Declans naam te zuiveren”, verklaart Simons.

Een probleem voor de regering is dat het verdrag een complex geheel is, dat voor leken bijna niet is te vatten. De regering heeft haar best gedaan de bevolking via honderden openbare discussiebijeenkomsten, folders en een website te informeren. „Maar het is waar, het grondwettelijke verdrag was leesbaarder dan het Verdrag van Lissabon”, zegt Roche. „Dit verdrag ontbeert een aansprekend thema, zoals het Verdrag van Nice dat had. Dat ging vooral over de uitbreiding van de EU.”

Diezelfde klacht weerklinkt ten kantore van het Nationaal Forum over Europa, dat tot taak heeft de burgers voor te lichten over het verdrag. „Het is heel moeilijk institutionele hervormingen op een effectieve manier aan het publiek te verkopen”, zucht een medewerker op het hoofdkwartier van het forum in Dublin Castle.

De regering, met name de belangrijkste coalitiepartij Fianna Fáil, waartoe Roche behoort, wil intussen alles uit de kast halen om een ‘ja’ te verkrijgen. Premier Brian Cowen wenst zich voor eigen publiek én zijn Europese collega’s niet te blameren. Toen dan ook de opiniepeiling verscheen die duidde op een meerderheid voor ‘nee’, kregen alle parlementariërs van Fianna Fáil direct instructies hun inspanningen op te voeren.

Wie donderdag een groot aantal ‘nee-stemmers’ in zijn district oogst, kan daarvoor later wel eens een politieke prijs betalen, was de boodschap. „Vanmorgen was er dan ook plotseling een ongewoon grote vraag naar ons voorlichtingsmateriaal onder de parlementariërs”, grijnst Roche.

Reportage uit Galway op nrc.nl/hervormingsverdrag