Bijklussende aanklager zit OM dwars

Nieuwsanalyse

Een hoge functionaris bij het Openbaar Ministerie had jarenlang een dubbelrol. Als aanklager én als zelfstandig adviseur.

Een advocaat-generaal bij het gerechtshof in Arnhem die er in zijn vrije tijd een juridisch adviesbureau op nahoudt. Als „appeltje voor de dorst” voor na zijn pensionering. Het was gisteren een opmerkelijk detail in het dossier van de 58-jarige openbare aanklager Jan K. In die rol als zelfstandig adviseur raakte hij volgens het dossier verstrikt in een netwerk van tegengestelde belangen. En maakte hij misbruik van zijn positie bij advisering van een particuliere klant. Verder zou hij vertrouwelijke justitiedossiers hebben laten lichten, waar hij geen recht toe had.

Het opmerkelijke aan zijn dubbelrol is het gegeven dat interne richtlijnen dergelijke particuliere klussen niet verbieden. Het adviesbureau stond op zijn naam en op die van zijn vrouw. Leden van het Openbaar Ministerie (OM) mogen er nevenfuncties op nahouden, zo bevestigt een woordvoerder van het College van procureurs-generaal. Ze moeten die bijbaan melden bij de hoofdofficier van justitie.

In 1998 kwam voormalig procureur-generaal Dato Steenhuis in opspraak toen bleek dat hij als betaald adviseur van een commercieel adviesbureau betrokken was bij een rapport over het functioneren van politie en justitie in Groningen. Ook hij had die functie intern gemeld. Toch oordeelden de Tweede Kamer én toenmalig minister Sorgdrager (Justitie, CDA) dat de geloofwaardigheid van het OM in het geding was.

De interne procedures maken het tien jaar later nog steeds mogelijk dat een ‘bijklussende’ aanklager toegang had gehad tot vertrouwelijke dossiers. Als plaatsvervangend officier van justitie, betoogde zijn advocaat, Cees Korvinus, gisteren. Want de aanklager onderzocht aanwijzingen dat zijn particuliere cliënt steekpenningen had betaald aan een hoge justitiefunctionaris om gevangenisstraf te ontlopen van veroordeling in een fraudezaak. Hij vroeg én kreeg, aanvankelijk onbelemmerd, toegang tot vertrouwelijke documenten die betrekking hadden tot gratieprocedures.

Aanvankelijk geloofde K. het relaas van zijn cliënt nauwelijks, aldus Korvinus. Die zou in 1998 tienduizenden guldens aan twee stromannen, onder wie een dokter die nodig was voor een vervalste medische verklaring, hebben betaald om zijn celstraf af te kopen. Maar naarmate zijn onderzoek vorderde, kwam hij erachter dat zijn verhaal aannemelijk was.

Waarmee hij intern opnieuw een gevoelige snaar moet hebben geraakt. Het kwam in de jaren negentig vaker voor dat het Openbaar Ministerie op eigen gezag gevangenisstraffen kwijt schold aan aan veroordeelden. Ze kregen dan een ongemotiveerd briefje van de officier van justitie, zo verklaarde oud-officier Hans Vos in 2004 naar aanleiding van een juridische procedure die vastgoedhandelaar Eddy de Kroes tegen de staat had aangespannen. De Kroes kreeg in 1992 zo’n vrijbrief en verzette zich tegen pogingen om hem alsnog achter de tralies te krijgen. Volgens Vos was het indertijd op de zogeheten executieafdeling een „puinhoop” en was er „opschoning” nodig vanwege het toen heersende gebrek aan celcapaciteit. Advocaat-generaal K. voegt daar nu een nieuwe dimensie aan toe: het vermoeden dat gratie, met de juiste contacten bij justitie, indertijd ‘gekocht’ kon worden.

Het Openbaar Ministerie laat in het midden of dat het het geval kan zijn geweest. Behandelend officier van justitie, G. Robben, verzette zich gisteren met succes tegen pogingen om de twee stromannen, die door de Rijksrecherche zijn verhoord, te laten getuigen, ondanks de signalen in het dossier over die corruptiepraktijken in ruil voor gratie. Ook het landelijk parket van het OM wilde gisteren niet ingaan op de vraag of die verklaringen alsnog hebben geleid tot zelfstandig onderzoek.

De verdachte topfunctionaris zelf voelt zich slachtoffer van selectief opsporingsbeleid in eigen kring, aldus Korvinus. Waarom staat hij nu wel in de beklaagdenbank, terwijl andere collega’s die dans ontspringen? Oud-officier Tonino bijvoorbeeld, die sporen van kinderporno achterliet in zijn bij het huisvuil achtergelaten computer.

Terecht of niet die vergelijking, maar het OM wordt nu achtervolgd door affaires die publiekelijk nooit zijn opgehelderd, zoals die van de procedures rond de gratieverzoeken, nevenfuncties of toegankelijkheid van vertrouwelijke databestanden. Voor een opsporingsapparaat dat steeds meer bevoegdheden krijgt, zoals de eigen afdoening in kleine strafzaken, zijn dat, ook voor het publiek, relevante vragen.