Bestand kan Somaliërs adempauze geven

NieuwsanalyseDe Somalische regering en de gematigde oppositie zijn het eens over een bestand. Bij het bereiken van een echt vredesakkoord is de rol van de radicale oppositie en buurland Ethiopië cruciaal.

Een Somalische familie laadt haar huisraad op een auto ter voorbereiding van haar vlucht uit Mogadishu, waar de afgelopen dagen zware gevechten uitbraken. Foto Reuters A Somali family loads their vehicle as they prepare to flee the violence in Mogadishu June 9, 2008. Artillery battles between allied Somali-Ethiopian troops and Islamist insurgents killed at least 12 people on Sunday around Mogadishu's sprawling Bakara Market, residents said. REUTERS/Ismael Abdi (SOMALIA) REUTERS

Alleen cynisme lijkt nog op zijn plaats over Somalië. Na achttien jaar burgeroorlog, miljoenen vluchtelingen binnen en buiten het land en meer dan een dozijn mislukte vredesverdragen kwam het nieuws over een wapenstilstand vannacht dan ook als een donderslag bij heldere hemel. Het in Djibouti getekende akkoord is nog slechts een opstapje naar een alomvattende vredesregeling en belangrijke strijdgroepen maken er geen onderdeel van uit.

Gistermiddag nog deden geruchten in Djibouti de ronde dat VN-bemiddelaar Ahmedou Ould-Abdallah het overleg zou afbreken wegens gebrek aan overeenstemming. De Somalische interim-regering van Abdullahi Yusuf en de oppositie van de Alliantie voor de Herbevrijding van Somalië (ARS) hadden rechtstreekse onderhandelingen onder leiding van de Mauretaanse topdiplomaat geweigerd en de ARS hield vast aan haar voorwaarde dat eerst de Ethiopische invasiemacht uit Somalië moet vertrekken. Maar in het hotel in Djibouti waar beide delegaties logeerden vond wel amicaal contact plaats: onder het eten werd aan toenadering gewerkt.

Een splitsing in de gewapende oppositie heeft bijgedragen aan het akkoord. Ethiopië verdreef eind 2006 een groep van radicale en gematigde islamieten, verenigd in de Unie van Islamitische Rechtbanken, uit de Somalische hoofdstad Mogadishu. De Al-Shabab, de meest radicale vleugel van de Unie, begon een venijnige strijd tegen de Ethiopische bezettingsmacht, waarmee een nieuwe en uiterst wrede ronde in de burgeroorlog was begonnen. De andere leden van de Unie onder de gematigde Sheik Sharif Ahmed weken uit naar Eritrea, waar ze politiek actief zijn, maar ze nemen niet meer deel aan de gevechten.

Na vier eerdere mislukte pogingen slaagden de Amerikanen op 1 mei erin Al-Shabab’s militaire leider Aden Hashi Ayro bij een raketaanval te vermoorden. Amerika zette eerder dit jaar Al-Shabab op de lijst van terroristische organisaties wegens vermeende samenwerking met Al-Qaeda. Ayro’s dood veroorzaakte verwarring in de Al-Shabab en in de Somalische oppositie als geheel.

De gematigden onder Sheik Sharif Ahmed wensten voor het eerst toenadering met de Somalische regering en stelden zich positief op bij het overleg onder VN-bemiddelaar Ould-Abdallah. De versplinterde Al-Shabab bleef hardnekkig weigeren en doorvechten. Het pleit binnen de oppositie lijkt nu gewonnen door de gematigde groep.

Al-Shabab maakt geen onderdeel uit van het akkoord van Djibouti en ook de Ethiopische invasiemacht die de zwakke regering van president Abdullahi Yusuf in het zadel houdt, is geen ondertekenaar. De VN-Veiligheidsraad, die vorige week op bezoek was in Djibouti, sprak zich eerder dit jaar uit voor een VN-vredesmacht in Somalië als de gevechten zijn gestopt. Het grootste obstakel blijft de Ethiopische aanwezigheid in Somalië: de gevechten lijken niet te stoppen zolang de Ethiopiërs zich niet hebben teruggetrokken. En het Ethiopische leger zegt alleen te zullen vertrekken als een VN-macht zijn plaats inneemt.

Wanneer dit struikelblok kan worden weggewerkt, kunnen de werkelijke besprekingen beginnen. De oorzaak van het Somalische conflict is de strijd tussen de clans, een soms schizofrene competitie tussen grote familieverbanden om de macht. Dat gevecht leidde tot een oorlog tussen grotere clangroepen, vervolgens tot de opkomst van religieus-ideologische groepen als de Unie van de Islamitische Rechtbanken en na de Ethiopische interventie ging ook het nationalistische element een hoofdrol spelen.

Bij dit verwarde strijdtoneel past geen optimisme. De bedreven Mauretaanse diplomaat ging vorig jaar echter daadkrachtig aan de slag als VN-bemiddelaar en zijn positieve instelling heeft voor het eerst het cynisme over Somalië weten weg te nemen.

Een bestand zal miljoenen hulpbehoeftige Somaliërs een adempauze geven. Somalië is de grootste humanitaire ramp van Afrika. De helft van de inwoners van de hoofdstad is het afgelopen jaar gevlucht, de afgelopen dagen nog vonden er hevige gevechten plaats bij de centrale markt. Op het platteland zijn bewoners voortdurend op de vlucht wegens bliksemaanvallen van Al-Shabab op dorpjes. Droogte verergert de situatie, evenals de moeilijkheden die hulporganisaties ondervinden bij het verschepen van voedsel door de piraterij langs de kust.