Zorg in Iran over band VS met Irak

De Iraakse premier Maliki is in Iran om uitleg te geven over de toekomst van Iraakse relaties met de VS. Teheran vreest dat de VS Irak kunnen gebruiken voor een aanval op Iran.

Voor de tweede keer in een jaar is de Iraakse premier Nouri al-Maliki op bezoek in Iran. Hij heeft wat uit te leggen. Een Amerikaans voorstel voor de langdurige aanwezigheid van Amerikaanse troepen in Irak is de aanleiding tot het driedaagse bezoek, dat zaterdag begon. Iran vreest dat het buurland in de toekomst gebruikt zou kunnen worden als springplank voor een aanval. Iran wil het liefst dat het hele voorstel van tafel gaat.

Wellicht daarom deed de Iraanse minister van Defensie gisteren een aanbod voor intensievere militaire samenwerking aan zijn Iraakse collega. Minister Mostafa Mohammad Najar benadrukte „het grote strategische potentieel” dat beide olierijke landen hebben. Volgens de Iraniër zijn er vele mogelijkheden voor brede samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie. Zijn Iraakse collega vroeg Iran om mee te werken aan de opbouw van het Iraakse leger.

Maliki, die in 2007 bij wijze van grote eer door Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei in het heiligdom van de voor shi’ieten heilige imam Reza werd ontvangen, moest het nu doen met een van de vier vice-presidenten die hem van de luchthaven ophaalde. De relatie tussen beide landen is warm, maar als Maliki’s regering met het Amerikaanse voorstel instemt, zou dat kunnen veranderen.

De Iraakse premier maakte er geen geheim van dat hij in Teheran was om de Iraanse zorgen over het Amerikaanse voorstel te ontzenuwen. „Irak zal niet toestaan dat het als een militaire lanceerinstallatie wordt gebruikt”, zei hij tijdens een ontmoeting met de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Manoucher Mottaki. „Bagdad zal niet toestaan dat zijn grondgebied wordt gebruikt als een basis die veiligheid van buurlanden bedreigt, inclusief Iran”, zei Maliki volgens het Iraanse staatspersbureau IRNA.

Het mandaat van de Verenigde Naties voor de aanwezigheid van Amerikaanse troepen in Irak loopt eind 2008 af. De Amerikanen hebben een veiligheidsovereenkomst voor de lange termijn voorgesteld. De inhoud van het voorstel is niet duidelijk. Volgens sommige berichten willen de VS vijftig permanente bases in Irak bouwen en eisen ze immuniteit voor hun soldaten. In Irak en Iran is er veel kritiek op het plan dat volgens velen de Amerikaanse aanwezigheid in Irak zal bestendigen. „Dit zal de Irakezen in Amerikaanse slaven veranderen”, aldus de Iraanse ex-president Akbar Rafsanjani.

De Iraanse zorgen over het militaire aspect van het Amerikaanse voorstel worden niet publiekelijk geuit. Iran wil graag kracht uitstralen en daar past angst over Amerikaanse aanwezigheid in het buurland niet bij. Wel zeggen Iraanse leiders geregeld dat de Amerikanen zo snel mogelijk dienen te vertrekken. „Dat is beter voor de Irakezen en beter voor Iran”, zegt Rahman Ghahremanpour, een analist bij het Centrum voor strategische studies in Teheran. „De details van het Amerikaanse voorstel zijn ons onbekend. De Iraanse autoriteiten hebben daar zorgen over en zien het als een bedreiging van de nationale veiligheid.” Volgens Ghahremanpour heeft Iran reden om zich zorgen te maken. „Met Irak hebben we een achtjarige oorlog uitgevochten (1980-1988) en er gaat geen dag voorbij dat Amerika ons niet bedreigt.”

De Iraanse journalist Ahmad Zeidabadi, een criticus van de huidige regering, vindt dat het Amerikaanse voorstel voor Irak bij voorbaat wordt afgeschoten door de Iraanse politieke leiders. „Ze willen dat dit pact niet wordt ondertekend, dat het mislukt omdat ze willen voorkomen dat Irak verandert in een fort voor anti-Iraanse krachten”, zegt hij.

„We hebben oprechte zorgen over Iraks toekomst”, aldus Ghahremanpour . „Dit verdrag kan de Iraanse en Iraakse relaties schade berokkenen.” Die relatie was uitstekend. Iran was het eerste land dat de door Amerika gekozen Iraakse regering erkende, het eerste land dat een ambassade in Bagdad opende en Iraks belangrijkste handelspartner. Beide landen hebben regeringen die door shi’ieten worden geleid.

Volgens Zeidabadi heeft het Iraanse beleid twee gezichten. „Officieel wil de regering vreedzaam samenleven met Irak. Maar er zijn ook onofficiële groepen die Irak als een bondgenoot zien omdat de meerderheid shi’itisch is en ze samen de machtsbalans in de regio kunnen doen omslaan ten nadele van de VS.

„We beschouwen Irak als vriend van Iran, maar we maken ons zorgen over de Amerikaanse druk op Maliki”, zegt Ghahremanpour. De Iraakse relaties met de VS zijn geen onoverkomelijk obstakel voor Iran, zegt hij. Als voorbeeld geeft hij de goede relaties tussen Iran en Turkije, waar de VS bases hebben. „We verwachten niet dat de Irakezen met de VS breken, maar we vragen hun wel om Irans nationale belangen te respecteren.”