Vlucht naar voren

In de kampementen van de FARC moet de wekelijkse talkshow van president Hugo Chávez van Venezuela zijn ingeslagen als een bom. Als ze het tv-programma in Colombia hebben ontvangen, zagen de rebellen hoe steun en toeverlaat Chávez hun „gewapende strijd” wegzette als iets uit het verleden. „Guerrillaoorlogen zijn geschiedenis”, zei Chávez, die de FARC in één moeite door opriep hun „gijzelaars” vrij te laten.

Voor de guerrillabeweging, ooit opgericht als gewapende arm van de communistische partij maar nu vooral bezig met drugshandel, is Chávez’ appèl een signaal dat ze alleen staat. Onvermoeibaar maar tevergeefs ijverde hij er afgelopen jaren bijvoorbeeld voor om de FARC te schrappen van de terreurlijsten van de VS en de Europese Unie. Nu trekt hij het kleed onder de FARC plotseling weg, nota bene nu die beweging bijna al haar leiders door de oorlog is kwijtgeraakt.

Dat is minder opzienbarend dan het lijkt. Chávez flapt er vaker wat uit en moet dat dan later corrigeren. Zo kondigde hij dit voorjaar aan dat Venezuela paraat stond om Ecuador militair bij te staan, nadat de integriteit van het grondgebied van dit land was geschonden door de Colombiaanse luchtmacht. Korte tijd later zocht Chávez toch weer toenadering tot Colombia. En vorige maand beweerde hij, aan de vooravond van een topontmoeting tussen Latijns-Amerika en de Europese Unie, dat er een rechte lijn loopt van de Duitse bondskanselier Angela Merkel naar Adolf Hitler en het fascisme. Toen de conferentie in de Peruaanse hoofdstad Lima nog geen week later begon, nam hij zijn woorden terug.

Het maakt allemaal geen coherente indruk. Maar het zou de president tekort doen om dit gedrag te verklaren uit het wispelturige karakter van de militair en volkse socialist. Afgelopen half jaar is Chávez stelselmatig op de grenzen van zijn macht gestuit, ook in eigen land. Eind vorig jaar bijvoorbeeld verloor hij een referendum waarmee hij de macht nog verder naar zich toe wilde trekken. Deze nederlaag maakte duidelijk dat de lagere sociale klassen in Venezuela zich niet voor elk karretje willen laten spannen. Een van de redenen voor deze scheurtjes in zijn traditionele bolwerken is dat Venezuela lijdt aan een economische ziekte die klassiek is voor olie-exporterende landen. Het lijkt alsof Venezuela zo slapend rijk wordt. Maar dat is met een inflatie van 20 procent schone schijn.

Die tegenslagen probeerde Chávez te ondervangen door zich in het buitenland activistisch op te stellen. Maar ook daar leverde dat minder op dan hij hoopte. In Latijns-Amerika, een continent dat over bijna de hele linie wordt gedomineerd door linkse regeringen, wordt zijn anti-Amerikaanse aureool zelfs steeds bleker. President Lula van Brazilië, intussen een mondiale grootmacht, blijft zo ver mogelijk uit zijn buurt. Dat zegt veel meer over de werkelijke betekenis van Chávez dan het eerbetoon uit Cuba en Nicaragua.

De vlucht naar voren van Chávez loopt ten einde. Dat is opwekkend nieuws voor de rest van Latijns-Amerika.