Oudste kleurendruk uit 1697

’t Konings Huis (Het Loo) van de Tuyn-zyde, met de Fontein van Venus

De Amsterdamse Universiteitsbibliotheek bezit het oudst bekende boek in kleurendruk. Het Tooneel der voornaamste Nederlandse huizen en lusthoven, naar ’t leven afgebeeld in 55. kopere plaaten van de Amsterdamse drukker Carel Allard stamt uit 1697. Het is daarmee drie jaar ouder dan Voyage au Levant van Cornelis de Bruyn.

Het Tooneel is een boek met afbeeldingen van tuinen, buitenhuizen en hoven in Nederland, een erg populair genre aan het eind van de zeventiende eeuw. Er zijn uit het buitenland wel oudere losse prenten in kleurendruk bekend, maar niet in boekvorm. Wel werden al sinds de vijftiende eeuw boeken met de hand ingekleurd. Bij de aankoop op een veiling in België in 2005 was voor conservator Garrelt Verhoeven en kunsthistorica Marrigje Rikken al duidelijk dat het een bijzonder oud werk was. Er ontbrak echter een publicatiedatum, waardoor langdurig onderzoek van met name Rikken noodzakelijk was om de ouderdom vast te stellen.

Een commentaar bij een van de afbeeldingen bood uiteindelijk uitkomst; over een gebouw wordt gezegd dat het „tegenwoordig” dienst doet als centrum van vredesonderhandelingen. Dat betrof de Rijswijk-onderhandelingen in 1697 na de Negenjarige Oorlog.

Het Toneel was volgens Verhoeven in matige staat. „Je kon zien dat het intens was gebruikt. Nu we de resten en vlekken hebben onderzocht, denk ik dat het dienst heeft gedaan als ‘voorbeeldboek’ in een drukkerij.”

Een groot deel van de restauratie is nu voltooid. Het boek was vrijdag even te bezichtigen, maar is daarna opgeborgen in een geklimatiseerd magazijn. In het juninummer van De Boekenwereld schrijft Rikken over het boek.