Vrees voor de ‘grote plof’ onder je eigen woning

Shell en de NAM willen in Barendrecht 10 miljoen ton kooldioxide in lege gasvelden opslaan. „Als dit doorgaat, ga ik verhuizen.”

Niemand die het haar kwalijk moet nemen. Veertig jaar geleden, om precies te zijn op 20 januari 1968, schrok Dieta Uyterlinde ’s nachts wakker door een zware ontploffing op het Shell-complex in Hoogvliet. Niet zo verwonderlijk dus dat zij in haar huidige woonplaats Barendrecht bevreesd is voor een herhaling van dat bedrijfsongeval (twee doden, 85 gewonden) dat in de volksmond nog altijd de ‘grote plof’ wordt genoemd.

In de krap bemeten koffiekamer van de Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM) in Barendrecht wordt vakkundig op Uyterlinde ingepraat. Nederland mag dan nog geen enkele ervaring hebben met de grootschalige ondergrondse opslag van CO2, haar angst voor een nieuw inferno is ongegrond. „De kans dat u de loterij wint, is vele malen groter”, zegt NAM-medewerker Johan Zijlstra even later tijdens een rondleiding op de toekomstige opslaglocatie, waar nu nog aardgas wordt gewonnen.

Maar Uyterlinde („Ze praten gewoon hun bazen na”) is niet gerust op een goede afloop, en zij is niet de enige in Barendrecht. Shell en de NAM hebben vergevorderde plannen om ruim 10 miljoen ton kooldioxide, afkomstig uit de Shell-raffinaderij in Pernis, op te slaan in twee bijna lege aardgasvelden. Het proefproject zou over twee jaar van start moeten gaan. Een CO2-leverancier voor de tuinbouw (OCAP) heeft zich inmiddels aangesloten bij de beoogde Nederlandse primeur. Shell kan met de opslag de kosten voor de emissierechten drukken, en ervaring opdoen.

Een goed plan in de strijd tegen de broeikasgassen, menen bewoners van de Barendrechtse wijk Carnisselande (7.600 huishoudens). Maar waarom hebben de drie samenwerkende bedrijven uitgerekend hun oog laten vallen op de twee gasvelden onder hun woonplaats? Waarom niet experimenteren in een minder dichtbevolkt gebied? In Groningen bijvoorbeeld. Of op de Noordzee.

Het antwoord op die vraag is simpel: het Groningen-gasveld is nog zeker tot 2040 in productie, terwijl de technisch minder complexe reservoirs in Barendrecht nagenoeg uitgeput zijn, en op korte afstand liggen van Nederlands grootste CO2-uitstoter, de Rotterdamse haven. De gemeenteraad van Barendrecht neemt dit najaar een beslissing.

Shell zegt begrip te hebben voor de sluimerende angst voor ontploffing, verzakkingen en, zoals ook al is geopperd, een massale verstikkingsdood. Als kooldioxide in aanraking komt met grondwater ontstaat immers het dodelijke koolzuur. „Aardgas is gevaarlijker dan CO2 en wordt hier al elf jaar opgepompt, maar daar hoor je niemand over”, zegt woordvoerder Wim van de Wiel. Als bewoners überhaupt al weten van de gaswinning, voegt hij daar met veelbetekenende glimlach aan toe.

Het probleem, zegt Van de Wiel, zit „grotendeels tussen de oren”, zo heeft hij gemerkt. „Het is een abstract onderwerp, waar mensen moeilijk grip op krijgen.” Zeker niet als ze vrijwel dagelijks worden geconfronteerd met het klimaatprobleem. „Daarbij valt telkens de term CO2. Die stof zal dus wel niet deugen, zo wordt geredeneerd. Vandaar het wantrouwen.”

Om de zorgen over het proefproject weg te nemen, organiseren de drie deelnemende bedrijven sinds begin dit jaar informatiebijeenkomsten. Bijna driehonderd mensen kwamen daar op af. Afgelopen woensdag was de voorlopig laatste bijeenkomst. Het proactieve voorlichtingsbeleid heeft ook nadelen, verzucht NAM-medewerker Zijlstra. „Hoe meer informatie je geeft, hoe meer vragen je oproept.” Af en toe bekruipt hem daarom „het gevoel dat we in ons eigen zwaard lopen”.

Hij kan immers nog zo vaak uitleggen dat kooldioxide niet brandbaar en niet explosief is, en dat de velden in Barendrecht zich op ruim 1.800 meter diepte bevinden, keurig ‘ingepakt’ door ondoordringbaar gesteente. Maar wie gelooft hem? CO2 is alleen gevaarlijk in extreem grote concentraties, maar de kans op zo’n blow out in combinatie met windstilte is nihil, benadrukt Zijlstra.

Anja de Lange heeft zich vanmiddag niet laten overtuigen door Zijlstra’s stoomcursus scheikunde. „Als dit doorgaat, ga ik verhuizen.” Zover wil haar vriendin Uyterlinde niet gaan. Maar de gemeente zou iets meer clementie mogen hebben, meent zij. Barendrecht heeft het de laatste jaren al zo zwaar te verduren. Of het nu gaat om de verbreding van rijksweg A15 of om de aanleg van de Betuwelijn en de HSL, telkens is de overloopgemeente van Rotterdam de klos, moppert Uyterlinde. „Dit is een stressprovincie.”

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Koolzuur

In het artikel Vrees voor de ‘grote plof’ onder je eigen woning (7 juni, pagina 2) wordt gesproken van het dodelijke gas koolzuur . Koolzuur is echter ongevaarlijk en niets anders dan CO2 in water.

    • Mark Hoogstad