Oudste gravenportretten

Het Evangelarium van Egmond (ca. 975) met de oudste voorstellingen van een Hollandse graaf (toen nog graaf van West-Friesland genoemd). Links: graaf Dirk I schenkt het klooster, rechts de graaf biddend met zijn vrouw Hildegard.

De portretten uit de vijftiende eeuw van de graven van Holland mogen de oudste serie portretten vormen, het zijn zeker niet de oudste. (`Graven in het werkschrift van een ridderheraut`, NRC Handelsblad voorpagina, 31 mei en `De oudste gravenportretten`, W&O 31 mei). Er zijn ten minste twee voorbeelden van eerdere afbeeldingen. De oudste voorstelling, uit circa 975, is toegevoegd aan het eind van het zogenoemde Evangeliarium van Egmond, en te vinden in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. De inscriptie op folio 214 laat niets te raden over: `Dit boek werd geschonken door Dirk en zijn geliefde vrouw Hildegard, aan de genadige vader Adalbert, opdat hij hen rechtvaardig zal gedenken in alle eeuwigheid`. Dirk II was van circa 939-988 graaf van Holland. Op het volgende folium komt het echtpaar nogmaals voor, ditmaal languit op de vloer geknield voor de heilige Adalbert, schutspatroon van het klooster.

De tweede voorstelling is even beeldend en sierde ooit hetzelfde Benedictijner klooster van Egmond-Binnen. Ditmaal was het een groot zandstenen reliëf, aangebracht boven de ingang van de abdijkerk. Na enkele omzwervingen is het nu deel van de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam, en behoort het tot de oudste kunstwerken van het museum. In het midden staat de heilige Petrus, met sleutel en bisschopsstaf, en links en rechts van hem staan graaf Dirk VI van Holland en zijn moeder gravin Petronella. Eromheen staat de tekst in het Latijn: `hier bidt Dirk`, en `dit werk is door Petronella versierd` . Petronella werd regentes voor haar zoon Dirk na de dood van Floris II in 1121.