Ook de fiscus dient de wet te respecteren

De heffing die minister Bos (Financiën) wil invoeren op excessieve beloningen kan ook een bedreiging vormen voor mensen met gewoon een effectenrekening of een hypotheek.

Vorig jaar kwam het kabinet al met maatregelen die de topinkomens een beetje moesten inperken. Maar dat werd niet geaccepteerd door het CDA. In een nieuwe poging de buitensporige beloningen aan te pakken heeft de aandacht zich verplaatst van de topinkomens naar excessieve beloningen en lucratieve belangen.

Dat kwam dichter in de buurt van de kritiek op exhibitionistische zelfverrijking waar premier Wim Kok enkele jaren geleden al tegen ageerde. Er is daarmee een direct verband tussen dit wetsvoorstel en het regeerakkoord. Het wetsvoorstel treft overigens maar weinig mensen, het is vooral symboolwetgeving. Daar hoeft niets mee mis te zijn. Als de samenleving uiting wil geven aan haar onvrede met ongefundeerd hoge inkomens in de vorm van een belastingmaatregel, dan kom je per definitie uit op een maatregel die slechts weinigen treft.

Onder die omstandigheden valt het best te billijken dat symboolwetgeving uitdrukking geeft aan het politieke en maatschappelijke ongenoegen. Maar symboolwetgeving moet wel de beginselen van de rechtsstaat respecteren.

Natuurlijk mag de staat particuliere vermogens aftappen om het gemeenschappelijk belang te financieren. We weten hoe die belastingen er uit zien, we kunnen wijzigingen zien aankomen en we mogen er op vertrouwen dat de overheid ons niet op een listige manier dubbel pakt. Met terugwerkende kracht belastingregels veranderen mag niet. Daar moet elke burger, arm of rijk op kunnen vertrouwen.

Maar uitgerekend op dit punt gaat Wouter Bos met zijn nieuwe regels in de fout. Een van zijn maatregelen richt zich op mensen die doorgaans hoog belast inkomen slim vermommen als laag belast vermogen. Enkele duizenden opkopers van bedrijven en beheerders van hedgefondsen gebruiken deze legale, juridische constructie, die in vergelijkbare vorm in Groot Brittannië ook al tegenmaatregelen van de overheid uitlokte.

In Nederland maken de belastingadviseurs gebruik van een sinds mensenheugenis al bekende zwakte in de wet. Er is van alles mogelijk op de grens van (arbeids)inkomen van box 1 en vermogen in box 3. Arbeidsinkomen wordt progressief belast tot 52 procent, terwijl box 3 eigenlijk een vermogensbelasting is van 1,2 procent. De raakvlakken tussen de boxen zijn voor alle inkomensgroepen een geliefd speelveld, niet alleen voor de managers van hedgefondsen. De wetgever maakt zich er ook schuldig aan. Zo hoort het eigen huis als vermogen in box 3 thuis, maar zit het om de hypotheekrenteaftrek lucratief te maken in box 1.

Hoe gaat het kabinet in het nieuwe wetsvoorstel met dit soort fiscale grenssituaties om? Een manager van een hedgefonds maakt dat duidelijk. Die heeft in drie jaar vijf miljoen aan verdiensten en weet die in box 3 onder te brengen. Daar betaalt hij 1,2 procent van het vermogen aan belasting.

Met een pennenstreek hevelt Bos dat geld opeens met terugwerkende kracht over naar box 1 en belast het daar met 52 procent inkomstenbelasting. Bovendien trekt hij zich niets aan van de al betaalde box 3-belasting. Dat geld wordt niet verrekend. Misschien zijn mensen die zo veel verdienen en niet voluit mee willen betalen aan de gemeenschapspot niet sympathiek. Maar geen wetboek zegt dat dit de fiscus dan maar een vrijbrief verschaft om met terugwerkende kracht een dubbele heffing op te leggen.

De dubbele heffing komt op verscheidene plaatsen in het wetsvoorstel voor, zeer tot ongenoegen van de Raad van State. Minister Bos reageert daar laconiek op. In economische zin, dus in de werkelijkheid van alle dag, gaat het weliswaar om een dubbele heffing, maar in juridische zin niet, zo verdedigt hij zich.

Eerst wordt het bedrag bij de werkgever belast en daarna bij de werknemer. Dat is niet twee keer hetzelfde maar hetzelfde twee keer. Maar als dit de nieuwe fatsoensnormen van onze wetgever zijn, dan is elk vermogen – ook de hypotheek of kleine effectenrekening – in de buurt van fiscale grensvlakken vogelvrij.

Aertjan Grotenhuis

meer informatie: www.nrc.nl/geld