Keldermuizen

In het artikel over de incestzaak in Amstetten in Zaterdag &cetera van 31 mei wordt deskundigen gevraagd naar hun visie op de kinderen uit de kelder van Josef Fritzl. Hebben zij nog een toekomst?

Normaal functioneren zal misschien niet helemaal lukken, maar er hoeft `niet` zo heel gek veel mis met hen te zijn, zegt gedragsbioloog Koolhaas, want ze hadden contacten en werden verzorgd. Alleen stress zou roet in het eten kunnen gooien, want als de moeder daaraan lijdt is dat funest voor de nakomelingen. Dat weet hij uit het onderzoek dat hij doet met `zijn muizen en ratten`, in zijn eigen kelder.

Uit zijn relaas, en uit dat van de medisch bioloog Luiten, die ook benadrukt dat de kelderkinderen toch veel meegekregen kunnen hebben als de moeder redelijk ontspannen was, spreekt een opmerkelijke tunnelvisie - of keldervisie. We hebben geen experimenteel dieronderzoek nodig om te weten dat het traumatisch is, en dus niet goed voor een relaxte houding, om op je achttiende opgesloten te worden, en je moeder nooit meer te zien, en ook, om maar wat te noemen, de zon niet. Ook draagt het niet bij aan een ontspannen begin van je eigen moederschap als je je eerste zwangerschap doormaakt in eenzame opsluiting, met als enige contact de man die zowel dader als vader is.

En dan beleef je daar je eerste bevalling, zonder medische begeleiding, en heb je de zorg voor een pasgeborene. Ouders in gewone huizen krijgen na een paar huilnachten van hun kind al last van cabin fever. Hoe moet het je dan vergaan als je steeds alleen de zorg draagt, in een kelder?

We spoelen de film snel door, en doen nog even zes van zulke geboortes, een kind dat overlijdt, drie kinderen die je worden afgenomen en die je nooit meer ziet, en een bijna volwassen zoon die niet rechtop kan lopen omdat het plafond daarvoor te laag is. Zelfs met een fantastisch sociaal netwerk zijn dat al feiten waarbij kalm optimisme iets te veel gevraagd zou zijn.

Dan de verzorging. De gedepriveerde muizen in Koolhaas` kelder maken zich er vast geen zorgen over of hun leergierige kwelgeesten ook morgen de etensbakjes wel weer zullen vullen. Fritzl werkte alleen, en was een oude man. Zou je in zijn kelder nooit eens bang zijn dat hij daarboven een hartaanval krijgt, en dat het volpension dan ophoudt? Zelfs zonder de afschuwelijke psychische complexiteit van de incest die hier nog bijkomt, is ontspannen ouderschap zo ondenkbaar.

De muizenkenners rennen rondjes in hun eigen molentjes, en maken niet de vertaalslag die in hun vak vanzelfsprekend zou moeten zijn. In veel dierexperimenteel onderzoek, bijvoorbeeld naar de effecten van schadelijke stoffen, is het immers gebruikelijk om een flinke veiligheidsmarge aan te houden bij het vertalen van de resultaten naar hun betekenis voor de mens. Als het om functioneren en welbevinden gaat, vinden de biologen een dergelijke vertaalslag kennelijk niet nodig, voor zover uit het artikel valt op te maken.

En zo sluit hun relaas mooi aan bij de optimistische geluiden die ons uit Oostenrijk bereiken. De kinderen lachen veel! Het kleine jongetje leert om te rennen! De (groot)moeder wil zo graag weer gewoon verder leven, met haar gezin!

Gelukkig wordt in het artikel ook een deskundige uit de zachte sector aangehaald, de klinisch psycholoog Wolters. Hij baseert zijn inschatting op observaties bij mensen. Die staan weliswaar niet zo in aanzien als evidence-based experimenteel onderzoek, maar leveren hier tenminste geen tenenkrommend domme uitspraken op.

Van kelderexperimenten met mensen zijn er in de geschiedenis trouwens genoeg, zou je zeggen, om het proefdieronderzoek van Koolhaas voorgoed overbodig te maken. De proefdieren overleven hun vrijlating meestal niet, vertelt hij in het artikel, en kunnen na afloop van het onderzoek meestal beter in hun gevangenis blijven. Dat is misschien ook niet zo erg, voegt hij eraan toe, want ze weten niet beter. Nu hebben wij met proefdieren gemeen dat we allemaal op onze eigen manier gevangen zitten in onze kelders van niet beter weten. In het artikel over de kinderen uit de kelder van Josef Fritzl zijn twee biologen even vrijgelaten in een wereld die hen kennelijk erg vreemd is. Ze weten niet beter. Zet ze weer snel terug in hun hok.