In Fictie

Actualiteit en literatuur zijn vaak elkaars spiegelbeeld. Deze week de ontdekking van een nieuwe stam Amazone-indianen in het licht van Evelyn Waughs A Handful of Dust.

Evelyn Waugh: A Handful of Dust

Hun naam kennen we niet, dat spreekt vanzelf, want ze weigeren al 500 jaar contact met de blanke beschaving. Dus worden ze indios bravos genoemd, ‘wilde indianen’. Opgejaagd door de illegale houthandel houden ze dapper stand in het ondoordringbare grensgebied van Brazilië en Peru. En vorige week werden ze gefotografeerd, vanuit een helikopter, die onmiddellijk het doelwit werd van hun (giftige) pijlen.

De foto’s – van rood- en zwartgekleurde indianen naast met riet bedekte hutten – waren op slag wereldberoemd. Alleen al in Nederland werden ze over vijf kolom in de kranten geplaatst en vervolgens als instant iconen geparodieerd op de opiniepagina’s: in één cartoon zag je in een Amazone-setting drie boze baasjes met de ondertitel ‘Unieke beelden laatste PvdA-stemmers’; in een andere zag je de originele indianen in een volledig platgebrand regenwoud (de schuld van de tropisch hardhoutconsumenten!) hun pijlen afschieten.

Onbekende indianenstammen spreken tot de verbeelding, zeker in de Amazone. De gedachten gaan dan ook als vanzelf uit naar het komische meesterwerk A Handful of Dust van Evelyn Waugh. Die roman uit 1934 begint als een zedenschets over upperclass-Engeland en ontwikkelt zich als een huwelijksdrama, waarvan de goeiige Tony het slachtoffer is. Bedrogen door zijn vrouw en uitgekotst door zijn sociale klasse, besluit Tony ten einde raad mee te gaan met een ontdekkingsreis naar het Amazonegebied. Zijn expeditieleider is Dr Messinger, een onhandige man die telkens roept dat hij de indiaanse geest kent, om tot de ontdekking te komen dat zelfs zijn dragers en jagers niet doen wat hij van ze verwacht. Het doel van de expeditie is een mythische Stad van Inca-nazaten die door de omringende indianen wordt aangeduid als de ‘Schitterende’, de ‘Welbewaterde’, de ‘Felbevederde’ en (vreemd genoeg, zegt Dr Messinger) de ‘Aromatische Jam’.

De Stad is alleen bereikbaar via het territorium van de Pie-Wie-indianen, maar zover komt de expeditie niet eens; die blijft steken in het gebied van de onuitstaanbare Macushi’s. En dat is nog maar het begin van de ellende. De dragers slaan op de vlucht als Dr Messinger ze probeert te paaien met een bewegende speelgoedmuis,Tony krijgt een malaria-aanval, Dr Messinger zakt de rivier af om hulp te halen en verdrinkt. Tony dwaalt verder in het oerwoud en eindigt in een afgelegen indianendorp waar hij door een analfabete Engelse kluizenaar gedwongen wordt om zo lang hij leeft het verzameld werk van Dickens voor te lezen.

Waughs satirische pijlen waren gericht op de Britse society, die niet veel humaner was dan de jungle. Maar wie A Handful of Dust nu leest, kan er ook een andere moraal in ontdekken: blijf uit de buurt van de indios bravos.

Pieter Steinz

Evelyn Waugh: A Handful of Dust. De vertaling ‘Een handvol stof’, van Bas Heijne, is verschenen bij Bert Bakker (€7,90).