Ikeda verknipt muziek tot grote klankbouwwerken

Muziek Opening Dream Amsterdam 2008 door Ryoji Ikeda. Gehoord: 6/6 Paradiso, Amsterdam. T/m 21/6. Info: www.dreamamsterdam.nl.

Bij Ryoji Ikeda gaat het niet om de muziek alleen. Het gaat om de fysieke ervaring van de muziek, en die is live grootster, ingrijpender en – mede door de dwingende visuele component – allesomvattender dan een cd ooit kan zijn.

De Japanner Ikeda (1966), die stipt een uur te laat begon, opende met zijn ‘audiovisuele concert’ Dream Amsterdam 2008. Dit festival vraagt jaarlijks een internationale artiest om kunstwerken in de openbare ruimte van de stad te maken.

Ikeda’s muzikale taal en beeldtaal zijn minimalistisch zwart/wit. Voor Dream Amsterdam laat hij ‘s nachts witte lichtzuilen opdoemen van de kop van het Java-eiland; voor onder meer de muziektent in het Vondelpark bedacht hij nachtelijke lichtsculpturen.

Op zijn muziek laat hij vergelijkbare zwart/witte lijnen dansen in psychedelisch verschuivende patronen. In de muziek zelf – soms soundscape-achtig verglijdend, maar meestal wel op een energiek doorlopende puls gebaseerd – zoekt hij vaak ook een directe puurheid. Hij verknipt kleine rafelrandjes en elementaire klanken tot imposante klankbouwwerken. Vaak zoekt hij hierbij akoestische extremen op, zoals de nauwelijks nog hoorbare hoogste frequentiegebieden. Ook maakt hij gebruik van ‘psycho-akoestische’ trucs waardoor de muziek soms van uit je hoofd lijkt te komen en de bassen zo zwaar zijn dat ze de ademhaling hinderen.

Dat klinkt intimiderend, en dat is het ook, maar tegelijk is Ikeda in zijn compromisloze klankexperiment één van de interessantste exponenten van het grijze gebied tussen experimentele dance en eigentijdse elektronische muziek.

Onbegrijpelijk dus, dat hij zijn optreden vooraf liet gaan door een quasi-poetische act van een meisje dat aan één stuk door rode voorwerpen uit haar zwarte kimono tevoorschijn toverde: kammetje, sleutel, fluitje. Het publiek werd er melig van. Maar wellicht was dat tactiek, opdat Ikeda’s dreunen nog harder zouden landen.