Het gemis van een sociaal vangnet

Het valt voor freelancers en kleine ondernemers niet mee een hypotheek te krijgen. Geldschieters hebben die groep zonder sociaal vangnet liever niet.

Illustratie Michiel van de Pol Pol, Michiel van de

Menig ondernemer werd toen hij nog in loondienst was met open armen door de bank ontvangen bij het afsluiten van een hypotheek. Na het starten van een eigen bedrijf zijn hypotheekaanbieders – op zijn zachtst gezegd – een stuk minder toeschietelijk.

Vakbond FNV Bondgenoten maakte zich vorig jaar al druk over de moeilijkheden die zelfstandigen zonder personeel – ook wel ZZP’ers genoemd – hierbij ondervinden. De vakbond heeft 25.000 van deze zelfstandigen onder haar leden. De FNV wil dat de beeldvorming van financiers over zelfstandigen verandert zodat gemakkelijker een beroep kan worden gedaan op externe financiers. Dat is nu erg lastig.

Een aantal van hen – vooral de prijsvechters – heeft deze groep zonder sociaal vangnet liever helemaal niet in de boeken. Veel andere hypotheekaanbieders fixeren zich vooral op de zekerheden die de ondernemer kan stellen. Ze compenseren het vermeende hogere risico van een ontbrekend sociaal vangnet bij zelfstandigen in vergelijking met klanten met een vast arbeidscontract met een verhoogd rentepercentage en een beperktere mate van financiering. Bij ondernemers wordt meestal een minder groot deel gefinancierd.

De vakbond heeft de overheid gevraagd om aandacht voor dit probleem. Een van de mogelijkheden is een vorm van garantstelling vanuit de overheid voor kredieten die zelfstandigen afsluiten. Wie daar niet op wil wachten kan volgens hypotheekspecialist Harrie-Jan van Nunen van De Financiële Makelaar de kans op een aantrekkelijke hypotheek vergroten door een gedegen voorbereiding.

Van Nunen kent de soms tegengestelde belangen van hypotheekaanbieders en klanten. Hij was jarenlang hypotheekadviseur en bemiddelt nu binnen zijn eigen bedrijf tussen intermediairs en hypotheekverstrekkers over hypothecaire producten en diensten. Volgens Van Nunen moet de ondernemer direct bij het eerste gesprek een gedegen onderbouwing van zijn bedrijf kunnen geven. Het is zijn ervaring dat weinig ondernemers de benodigde gegevens paraat hebben.

Waar bij een klant in loondienst de loonstroken na het uitbrengen van de offerte worden gecontroleerd, wil de hypotheekverstrekker bij een ondernemer namelijk alle informatie over de onderneming inzien voordat er een voorstel wordt gedaan. Daarbij is bijvoorbeeld ook de aangifte Inkomstenbelasting van het afgelopen jaar belangrijk. Veel ondernemers zijn gewend hun boekhouder direct uitstel voor de aangifte te laten aanvragen. Van Nunen: „De grens ligt op 1 juni, dan moet de aangifte over het voorgaande jaar echt beschikbaar zijn.”

De ondernemer die zekerheden stelt kan rekenen op aantrekkelijker voorwaarden. Daarbij tellen naast de jaarcijfers ook bijvoorbeeld polissen die zorgen voor inkomen in geval van ziekte of arbeidsongeschiktheid. Wel is het zaak de dekking van een dergelijk product op waarde te schatten. Een zogenoemde woonlastenbeschermer van enkele tientjes premie per jaar legt minder gewicht in de schaal dan een gedegen arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Het in de woning steken van eigen geld – voor zover beschikbaar – kan ondernemers voor een dilemma plaatsen. Het vastleggen van liquide middelen in de woning klinkt weinig aantrekkelijk.

De daling van het risico voor de bank kan echter een aantrekkelijker rentepercentage opleveren. Op lange termijn kan zo een aanzienlijke besparing worden gerealiseerd. Ook heeft de ondernemer een veel grotere keuze uit aanbieders als de benodigde financiering verder onder de executiewaarde ligt. Dat biedt de mogelijkheid te kiezen uit banken met mogelijk de beste voorwaarden. Dat zijn overigens niet altijd de partijen die zich het meest nadrukkelijk op de ondernemer richten. Zo krijgen bij sommige banken alleen ondernemers uit bepaalde zekere sectoren de beste voorwaarden.

Recent trok opnieuw een partij die zich op de zelfstandigen richt zich –- door de invloed van de kredietcrisis – terug van de markt. Het Amerikaanse Sparck zet de verkoop van nieuwe hypotheken stop; GMAC deed dit al eerder. Aanbieder ELQ kondigde recent aan de voorwaarden voor klanten aan te scherpen, onder andere door een minder groot deel van de executiewaarde te financieren.

Volgens Van Nunen mist de serieuze ondernemer maar weinig aan deze partijen. „Deze partijen bieden hypotheken aan op basis van zogenoemde risk adjusted pricing, . Maar de mogelijkheid om met zeer beperkte gegevens toch een hypotheek te krijgen vertaalt zich in hoge rentepercentages.”

Die prijs is volgens Van Nunen letterlijk te hoog. Zeker als de ondernemer vanuit gemak bij een dergelijke partij belandt. Als starter maak je toch geen kans op een reguliere apotheek. Vaak is alleen een eigen opgave van het inkomen voldoende. „Bij een reguliere hypotheek kun je nu tegen een rente van 5.5 procent – vijf jaar vast – een lening afsluiten; bij de genoemde aanbieders betaalt de ondernemer tot zo’n drie procent meer.”

Van Nunen geeft aan dat het in zijn algemeenheid voor ondernemers ook goed is te kijken naar de werkwijze van de hypotheekverstrekker ná het afsluiten van de hypotheek. „Gespecialiseerde hypotheekbanken als MNL Bank en BLG Hypotheken houden beperkt contact met de klant. Banken die hypotheken verstrekken, kenmerken zich daarentegen door een werkwijze waarin de ondernemer actief wordt gevolgd.

De handelsbank verwacht dat de ondernemer regelmatig jaarstukken indient en verslag uitbrengt over de voortgang van zijn bedrijf en de verrichtingen van de rekening courant. Van Nunen weet dat dit in de praktijk nog wel eens irritatie kan opleveren. „Als ondernemer zit je niet te wachten op de mening van een 20-jarige bankmedewerker over je bedrijfsvoering.”

    • Cleo Scheerboom