Een slagboom bemand door Rouvoet c.s.

Illustratie Ruben L. Oppenheimer Oppenheimer, Ruben L.

Redacteur NRC Handelsblad

De ChristenUnie was deze week wat verlegen met alle extra politieke zendtijd. Vicepremier André Rouvoet, die de heisa rond embryoselectie ontketende, maakte zich ongebruikelijk klein. Fractievoorzitter Arie Slob toonde zich bij Knevel & Van den Brink, de EO-huiskamer op de late avond, verbaasd over de heftigheid van alle aandacht. Heus? Wie vrouwen die jouw geloof niet delen een erfelijk bijna-doodvonnis wil opleggen, heeft wel wat uit te leggen.

Toen CDA en PvdA in februari 2007 in zee gingen met de ChristenUnie, was de vraag hoe vaak deze voor een Kamermeerderheid onmisbare kleine coalitiepartner het Geweten in de strijd zou werpen. Rouvoet en de zijnen kunnen op hun congres volgende week in Zwolle tevreden melden dat zij volop meedraaien. Dat het anti-religieuze klimaat van Paars is vervangen door christelijk geïnspireerd fatsoen. En nu voor politieke bezinning naar de deelsessies!

Echte invloed is moeilijker te bewijzen. De roep om respect voor andersgelovigen en behoedzaam gebruik van de vrijheid van meningsuiting heeft misschien meer met moslimimmigratie en terreurvrees te maken dan met Rouvoets regeringsdeelname. De ChristenUnie heeft in het coalitieakkoord de gegroeide medisch-ethische praktijk geaccepteerd. Een dam opwerpen tegen verder verval leek al mooi voor vier jaar. Nadruk op pijnbestrijding in plaats van euthanasie bij patiënten met uitzichtloze ziektes.

Als imagotegenwicht zette de ChristenUnie hoog in op Jeugd en Gezin. Voorman Rouvoet liet er zelfs een volwaardig ministerie voor lopen. Krijgt eerder en meer kinderen. Stemt ChristenUnie, vlot en veilig. Vrolijk ratelt de huifkar over de landweg. Net als in Witness, die spannende Harrison Ford-film uit 1985 waarin een Amishjongetje in Pennsylvania de enige getuige is van een moord in zijn religieus autovrije gemeenschap.

De Rekenkamer vroeg zich onlangs overigens af wat Rouvoets virtueel ministerie wil bereiken en hoe ver hij daarmee is. Met zijn ijver voor het elektronisch kinddossier groeit hij ook uit tot boegbeeld van een overheid die tot ver achter de voordeur gezinnen op het rechte pad wil dwingen. Hij lijkt zich geen zorgen te maken over het recht op een persoonlijke levensfeer. Aan de andere kant, bij het wetsontwerp Bewaren telefoongegevens haalde de ChristenUnie vorige maand zes van Hirsch Ballins bewaartermijn van achttien maanden af.

Nu is het uur van de waarheid aangebroken voor Rouvoets gitaarpredikers. De stoepdanser heeft opnieuw alle politieke aandacht opgeëist door intrekking te eisen van de brief waarin collega Bussemaker de bestaande toestemming voor ‘preïmplantatie genetische diagnostiek’ (pgd) wilde uitbreiden tot erfelijke borstkanker. Die techniek, waarbij één, soms twee cellen worden weggenomen wanneer een embryo zich in het achtcellig stadium bevindt, wordt in Nederland al toegepast om de ziekte van Duchenne en de ziekte van Huntington vroegtijdig op te sporen.

Staatssecretaris Bussemaker (PvdA) schreef de Kamer vorige week, na raadpleging van tal van deskundigen, dat er aanleiding is ook families waarin een erfelijk borstkankergen voorkomt, de kans te bieden het nageslacht te verlossen van deze dreiging. Waarschijnlijk leed was voortaan genoeg. Dragers van een borstkankergen ontwikkelen niet altijd de ziekte, zoals dragers van die andere twee, meestal afschuwelijk eindigende ziektes. Wie het borstkankergen draagt heeft een ziektekans van 60 tot 90 procent. Het kán dus zijn dat bij de pgd-behandeling een embryo wordt weggegooid dat de ziekte misschien niet had gekregen.

Wie deze week de levensverhalen hoorde of las van vrouwen die hun oma, moeder, tante verloren aan de ziekte en zelf vóór zij dertig waren uit voorzorg hun borsten lieten amputeren, moet bijna concluderen: gun haar het recht om dat níet door te geven aan weer een generatie. Denk er niet gering over. Preventieve amputatie (vaak op latere leeftijd gevolgd door het weghalen van de eierstokken) is een amputatie van het vrouwzijn. Met behoud van de grote kans het gen door te geven.

Bovendien, de ziekte steekt bij iedere generatie vroeger de kop op. Een arts vertelde me over een geval waarin een moeder en haar dochter tegelijk de ziekte ontwikkelden. Om binnen enkele maanden van elkaar te overlijden. En over een geval van een meisje van zeventien met erfelijke borstkanker. Dank u zeer.

Zijn er argumenten die een zo sterk moreel imperatief vormen dat een politieke minderheid aan het hele volk zijn huiver voor genetisch geïnformeerde geneeskunde kan opleggen?

Dat is de vraag waar het kabinet zich voor gesteld zag na Rouvoets ruk aan de noodrem. De ChristenUnie zegt: waar blijven we als we dit toestaan? Kunnen we voorkomen dat er een glijdende schaal ontstaat, waarin mensen straks voor ieder ongemak een preïmplantatie genoperatie verlangen? Designer baby’s.

Dat soort geluiden zijn bezijden de realiteit, in meer dan een paar opzichten. In dit geval: zwangere vrouwen mogen wel via een vruchtwaterpunctie hun wekenoude vrucht laten onderzoeken en eventueel aborteren als het syndroom van Down of het erfelijke borstkankergen wordt geconstateerd. De 150.000 draagsters van een spiraaltje in Nederland beletten iedere maand dat een gezond embryo zich verder ontwikkelt. Bij iedere IVF-behandeling worden de meest kansrijke embryo’s geselecteerd, de overige op termijn weggegooid. De natuur selecteert iedere dag embryo’s op massale schaal. Hebben de Rouvoets twaalf kinderen?

Het kabinetscompromis waar deze week sprake van was, zou mikken op een vorm van ‘tot hier en niet verder’. Embryoselectie, vooruit. Voor erfelijke borstkanker, nou goed. Maar niet voor ziektes met een kans-van-krijgen van minder dan 70 procent. Geen hellend vlak. Voorlopig. Een slagboom bemand door Rouvoet c.s.

Het zou een louter politiek compromis zijn. Met de werkelijkheid heeft het weinig te maken. Aan de meeste van onze 30.000 genen moeten de eigenschappen nog worden ontfutseld. Er zullen steeds nieuwe verbanden duidelijk worden. En nieuwe kuren tegen nu hopeloze ziektes. Geen inenting tegen rode hond bij meisjes, geen fluor in het drinkwater, het is allemaal de vrijheid van de huifkar. Maar geen basis voor een serieus politiek compromis.

Vertrouwen in de ernst van betrokken artsen en gezinnen zou dit samen-kabinet beter passen. Niemand laat voor de lol embryo’s testen en weer inbrengen.

Wilt u reageren? Schrijf de auteur: opklaringen@nrc.nlOf neem online deel aan de discussie op www.nrc.nl/chavannes.