De droom van CROMBAG

De droom van individuele vrijheid vervliegt als volgende maand het rookverbod in de horeca van kracht wordt in ons land, vindt emeritus hoogleraar rechtspsychologie en sigarenroker Hans Crombag.

Emeritus hoogleraar rechtspsychologie en sigarenroker Hans Crombag beeld Krijn van Noordwijk Noordwijk, Krijn van

Met het rookverbod in de horeca dat per 1 juli ingaat in Nederland overschrijdt de overheid een grens van zaken waarmee ze zich mag bemoeien. Men is wereldwijd bezig mensen tegen zichzelf te beschermen met draconische maatregelen. Zoals de War On Drugs.

‘En nu het algehele rookverbod hier in Nederland. Dat is een navrant voorbeeld van die trend. Je mag in cafés en restaurants niet meer roken, maar je kunt je wel op iedere hoek van de straat in gezonde lucht helemaal laten vollopen met drank.

‘Sociaal gezien is alcohol een veel schadelijker drug dan tabak of nicotine. Bij vrijwel alle geweldsdelicten, zedendelicten, brandstichtingen en zo voorts is alcohol in het spel.

‘Drank maakt meer kapot dan je lief is, zeggen ze altijd. Ja, vooral voor anderen. Je zou kunnen zeggen: dan gaan we alcohol maar verbieden. Maar daar pleit ik niet voor. Dat hebben de Amerikanen al geprobeerd. Daar hebben we de mob, de maffia in Amerika aan overgehouden.

‘Dat roken slecht is, dat weet iedereen. Daar hoeven we het niet meer over te hebben. Hoewel, wat op de pakjes staat, de tekst ‘Roken is dodelijk’, dat is in zijn overdrijving een leugen. En de overheid moet niet liegen.

‘Dat je in gemeentehuizen en treinen niet roken mag, dat snap ik. Daar is niks tegen. Dat zijn publieke openbare ruimtes, overheidsgebouwen, daar zitten mensen die zich daar aan storen. Daar is geen sprake van keuze.

‘Maar in cafés en restaurants is dat anders. Daar kan je kiezen. Daar kan de markt zijn werk doen.

‘Probleem is de schade die je met roken anderen kunt toebrengen. De overheid stelt dat meeroken schadelijk is. Het gemak waarmee men onderzoek terzijde schuift waaruit blijkt dat dat effect er niet blijkt te zijn, of dat er in ieder geval twijfel over is, vind ik verbijsterend. Dat meeroken schadelijk is, wordt door de overheid als waarheid gepresenteerd.

‘Daarmee rechtvaardigt men het algeheel rookverbod. Men wil het personeel beschermen.

‘Hoever mag de overheid gaan om iemands persoonlijke vrijheid te beperken? John Stuart Mill, de Britse filosoof, heeft daarover in On Liberty geschreven: de overheid mag dat alleen doen als de reden is ‘to prevent harm to others’. Dus voorkomen dat iemand anderen schade berokkent.

‘Letterlijk schrijft Mill dat “het enige doel waartoe macht rechtmatig kan worden uitgeoefend jegens een lid van een beschaafde gemeenschap, tegen zijn wil, erin ligt om schade aan anderen te voorkomen. Zijn eigen heil, hetzij lichamelijk, hetzij moreel, is niet een toereikende waarborg. Hij kan niet rechtmatig worden gedwongen om iets te doen of te laten omdat dat beter voor hem zal zijn, omdat het hem gelukkiger zal maken, omdat het, in de ogen van anderen, wijs zou zijn om dat te doen, of zelfs juist. Dit zijn weliswaar goede redenen om het met hem oneens te zijn, of om met hem te discussiëren, of om hem te overtuigen, of hem te smeken, maar niet om hem te dwingen, of om hem enig kwaad op te leggen in het geval hij op een andere manier handelt. Om dat te rechtvaardigen moet het gedrag om kwaad aan een ander te berokkenen waarvan hij moet worden afgehouden berekend worden. Het enige deel van het gedrag van een ieder waarvoor hij zich moet onderwerpen aan de maatschappij is datgene wat anderen betreft. In het deel dat slechts hem zelf betreft is zijn onafhankelijkheid, van rechtswege, absoluut. Over zichzelf en over zijn eigen lichaam en geest heerst het individu.” (Uit On Liberty, 1865).

‘Vanuit dat principe, is zelfs het verplicht stellen van een valhelm al iets om vraagtekens bij te zetten.

‘Maar we hebben het over roken en een algeheel rookverbod, dat over een maand ingaat.

‘Wat mij opvalt is dat de rokers in Nederland zich heel mak schikken in wat ik maar zal noemen aantasting van de individuele vrijheid. Dat komt volgens mij doordat rokers zich schuldig voelen. Dat past bij die algehele trend waarbij men zich maar met ons persoonlijk heil wil bezighouden. Rokers voelen zich schuldig, ze zijn domkoppen, smeerlappen, asocialen. De overheid kiest een ‘moral highground’, voelt zich moreel superieur; zo wordt het gebracht. Zo van: het is nobel van de overheid dat ze zich zo goed om onze gezondheid bekommert .

‘Waar eindigt dit? Waar ligt de grens? Krijgen we straks situaties dat rokers op geheime plekken in het bos moeten samenkomen om stiekem te roken, terwijl een paar mensen op de uitkijk staan of de politie er aan komt? In de VS zijn al hele dorpen rookvrij, en mag je in je eigen huis niet meer roken. Die bemoeizucht met je persoonlijke heil neemt hysterische vormen aan.

‘Het rookverbod in cafés en restaurants vind ik over de grens, omdat de markt gewoon zijn werk kan doen. Laat mensen in vrijheid kiezen. Als er cafés en restaurants zijn waar gerookt mag worden, en niemand gaat daar meer heen, dan schakelen die vanzelf over. Maar om dat nu te verbieden. Grote groepen mensen zijn verslingerd aan roken. Dat zijn veelal oudere mensen. Die leer je het toch niet meer af. Die stoppen niet meer, of als ze wel stoppen gaat dat met veel chagrijn gepaard.

‘En in verzorgingstehuizen, bejaardentehuizen, psychiatrische inrichtingen, daar geldt dat rookverbod ook. Dan zit daar een dementerende oude man, die een sigaretje op wil steken, zijn enige pleziertje, en dan komt er een jongedame in een witte jas, die zegt: “Opa! U moet niet roken, dat is niet goed voor u!” Dat vind ik wreed. Minister Klink van Volksgezondheid heeft geloof ik al gezegd dat hij ook voor strenge handhaving in dergelijke instellingen is. Dan denk ik: ga je moeder pesten. Laat die mensen toch met rust.

‘Roken is onverstandig. Daarover bestaat geen twijfel. Als je vindt als overheid dat er minder gerookt moet worden, moet je aan preventie doen: probeer te bereiken dat jongeren er niet aan beginnen. Je moet blijven zeggen: het is niet zo verstandig. Doe het niet.

‘Maar verbieden... Het is algemeen aanvaard dat de beleefdheid vereist dat je vraagt of je mag roken of niet. Laten we het dan ook aan de beleefdheid overlaten.

‘Het algehele rookverbod in Nederland is de zoveelste stap in steeds draconischer wordende verbodsbepalingen. De droom van de individuele vrijheid gaat in rook op. Als die betutteling maar doorgaat, zal er verzet komen. Ieder autoritair regime krijgt zijn revolutie, hoewel ik niet denk dat dat snel zal zijn.

‘Rokers worden weggezet als idioten en asocialen. En dat zijn ze ook. Iedereen heeft het recht dat te zijn.