Darmbacterie-suiker tempert chronische darmontstekingen

Microscopische opname van het ontstoken slijmvlies in de darm van een patiënt met de ziekte van Crohn. foto gladden willis/okapia Medizin Pathologie Verdauungsorgane Darmentzündung Enteritis regionalis Crohn mit Granulom aus Histiozyten in Submucosa Mikroaufnahme Vergrößerung 64:1 medicine pathology Crohns disease picture-alliance / OKAPIA KG, Ge

Een suikerpolymeer afkomstig van de darmbacterie Bacteroides fragilis verlicht de symptomen van chronische darmontstekingen. Althans bij muizen. De polymeer – polysacharide A (PSA) – remt cellen die de ontstekingsfactoren interleukine-17 en -23 produceren en bevordert de vorming van de ontstekingsremmer interleukine-10. Amerikaanse onderzoekers laten hiermee voor het eerst zien hoe ‘nuttige’ darmbacteriën de activiteit van het immuunsysteem in de darm beïnvloeden (Nature, 29 mei).

Jaarlijks wordt in Nederland bij ongeveer 2.500 mensen een chronische darmontsteking vastgesteld. Meestal gaat het daarbij om colitis ulcerosa of om de ziekte van Crohn. Sinds de jaren vijftig neemt het aantal patiënten gestaag toe. De ernst en aard van de klachten (diarree, vermageren, rectaal bloedverlies) verschillen sterk per patiënt, maar kunnen de kwaliteit van leven zeer nadelig beïnvloeden. De precieze oorzaken van deze ziekten zijn niet duidelijk, maar waarschijnlijk spelen afwijkende reacties van het immuunsysteem op darmbacteriën een belangrijke rol. In de darmen leven zo’n 1.000 verschillende soorten micro-organismen.

Drie jaar geleden ontdekten de onderzoekers dat Bacteroides fragilis, een bacterie die vrijwel iedereen bij zich draagt, bij muizen de verdeling van verschillende typen afweercellen in de darm beïnvloedt. PSA speelt hierbij een centrale rol. Hierop voortbordurend infecteerden zij muizen die waren ontdaan van hun darmbacteriën met een Helicobacter-bacil die chronische darmontstekingen oproept. Maar als zij tegelijk ook B. fragilis gaven, bleven de ontstekingen uit. Dat was ook het geval als alleen PSA met de Helicobacter werd toegediend. Verder vonden de onderzoekers dat PSA in muizendarmen de productie van de interleukinen 17 en 23 sterk beperkt. Beide interleukinen werken ontstekingen in de hand en komen in ruime hoeveelheden voor in de darmen van de met Helicobacter besmette muizen. Vervolgens richtten de onderzoekers zich op interleukine 10, dat juist een ontstekingsremmende werking heeft. Als ze beide bacteriën toedienden in combinatie met een antistof die de werking van dit interleukine blokkeert, kregen de muizen toch chronische ontstekingen. Blijkbaar berust het gunstige effect van het door B. fragilis geproduceerde PSA op een verhoging van de productie van interleukine 10. De onderzoekers waarschuwen dat het nog maar de vraag is of dit mechanisme ook bij mensen werkt, maar hun werk is wel het eerste bewijs dat darmbacteriën stoffen kunnen produceren die mogelijk therapeutische toepassingen hebben. Huup Dassen