Alle woorden samen 4

Er is één mentaal lexicon waarin woorden uit verschillende talen opgeslagen liggen. Onderzoeker Dijkstra concludeert dit op basis van uitkomsten van experimenten met woordherkenning bij meertaligen. In een reactie op deze conclusie wordt gewezen op een geval van een meertalige bij wie één taal door hersenbeschadiging uitgevallen is, terwijl de andere taal beschikbaar is (W&O, 17, 24 en 31 mei). Zou dit geen aanwijzing kunnen zijn voor een aparte opslag van talen? Nee, stelt de onderzoeker, `aangezien er geen overtuigende evidentie is dat talen in verschillende hersengebieden liggen opgeslagen, pleit dit verschijnsel voor het belang van taalinformatie` (`Alle woorden samen`, W&O 17, 24 en 31 mei).

Dit alles roept veel vragen op. Zo kun je je afvragen of een mogelijkheid tot verklaring afgesloten moet worden, omdat er geen evidentie voor is. Verder kun je de vraag stellen of er op dit gehele onderzoeksgebied überhaupt veel evidentie is. Is bijvoorbeeld de evidentie voor de visie dat alle woorden samen liggen opgeslagen overtuigend?

Er zijn m.i. twee kanttekeningen te maken bij het beschreven onderzoek. Ten eerste de veralgemenisering van de uitkomst. Proefpersonen kregen een woord te zien en moesten aangeven of dat bestond. Dit is een specifieke taak die sterk een beroep doet op gelijktijdige inzet van alle woorden. De vraag is of het ook op deze manier werkt bij andere taken in andere contexten en situaties. Stel, een Nederlands-Engels tweetalige verblijft een jaar in de VS en zit daar te praten over huizen. Zou dan werkelijk elke keer als het woord `room` valt, het Nederlandse `room` geactiveerd worden? Zou het brein zo weinig functioneel en oneconomisch te werk gaan? Het is mogelijk, maar is het aangetoond?

De tweede kanttekening betreft de onderzoekstechniek. Het lijkt erop dat er in het onderzoek geen onderscheid gemaakt is tussen plaats en functie. De uitkomsten wijzen erop dat woorden uit verschillende talen tegelijk geactiveerd worden, maar dat betekent nog niet dat ze samen op één plaats opgeslagen liggen. Zou je om een vollediger beeld te krijgen van plaats en verwerking van woorden in de hersenen niet ook scantechnieken in moeten zetten?

Het zou bijvoorbeeld zo kunnen zijn dat woorden van verschillende talen als aparte `bestanden` liggen opgeslagen rondom of in ieder geval gelieerd aan concepten (deels taalafhankelijk, deels taalonafhankelijk) met allerlei verbindingen en dwarsverbindingen tussen bestanden en woorden. Afhankelijk van de taak en de situatie worden verbindingen al dan niet geactiveerd.

Zo zouden woorden uit verschillende talen in de ene situatie kunnen optreden als vanuit één lexicon en in een andere als vanuit een taalspecifiek lexicon - als in soort een latrelatie.