4x Istanbul

Vier plekken in Istanbul die buiten de geijkte toeristenpaden liggen, en die toch uitgesproken Turks zijn.

Bijna alle inwoners van Istanbul hebben een haat-liefdeverhouding met de stad. Verwonderlijk is dat niet. Istanbul is niet alleen de stad van de Aya Sofia en de Blauwe Moskee en de lieflijke uitzichten op het water. Het is ook de stad van het abjecte verkeersprobleem (elke dag naar schatting 500 nieuwe auto’s op de wegen die dat niet aankunnen), van de vervuiling (snuit je neus eens in Istanbul en zie wat er in je zakdoek terechtkomt) en vooral van de mensen – ze zijn overal waar je kijkt. Officieel heeft de stad tien miljoen inwoners maar iedereen vermoedt dat het er veel meer zijn – de bussen naar Istanbul toe zijn altijd vol maar de bussen terug naar Anatolië zijn vaak leeg.

Geen stad in Europa is in de twintigste eeuw zo gegroeid als Istanbul. Berlijn, de groeikampioen van de negentiende eeuw, werd drie keer zo groot. In de twintigste eeuw vestigde Istanbul een nieuw record door negen keer groter te worden. De toestroom kwam vooral uit het dorpse Anatolië en veel oude inwoners van de stad klagen daarom vaak dat je rond Taksim – waar iedereen in de goede oude tijden een stopdas omhad – nu alleen nog maar gajes ziet. Natuurlijk is dat niet helemaal waar: de groei van Istanbul heeft er voor gezorgd dat de stad een afspiegeling van Turkije is geworden en dat is niet alleen een bron van zwakte maar ook van sterkte: elke regionale Turkse keuken is in op zijn minst met tien restaurants vertegenwoordigd in de stad.

De enorme groei heeft de stad wel onoverzichtelijker gemaakt, zeker voor de toerist. Zo zijn er op zijn minst drie stadscentra. Sultanahmet is natuurlijk de plek van het oude, historische Istanbul met de Aya Sofia en de Blauwe Moskee. Beyoglu en vooral Taksim zou je als een tweede centrum kunnen zien: daar zit het uitgaansleven en daar ook staat het monument dat als het symbolische hart van de Turkse Republiek wordt gezien.

Maar de laatste tientallen jaren is ook de Aziatische kant van Istanbul snel gegroeid met als gevolgd dat de Bagdad-straat daar een derde centrum is geworden: vol met restaurants, cafés en ook privéklinieken voor plastische chirurgie. Voor de gemiddelde toerist, die maar een paar dagen in Istanbul blijft, is de stad door al die groei een onoverzichtelijke moloch geworden – verder dan Sultahmet, Taksim en de eilanden komen die bezoekers niet. Hierbij wat suggesties om plekken te bezoeken die wellicht niet in de reisgidsen staan maar een bezoek alleszins waard zijn.

Istanbul 1:De Atatürk-villa in Florya

Atatürk, de vader van de Turkse Republiek, was er diep van overtuigd dat Turkije alleen een toekomst had als het snel zou moderniseren en deelgenoot zou worden aan de Europese cultuur. Atatürk had daarom altijd grote belangstelling voor nieuwe ontwikkelingen in Europa en probeerde die vrijwel direct in Turkije te introduceren. Zijn villa in de wijk Florya, niet ver van het vliegveld, is daar een goed voorbeeld van.

Atatürk bracht hier in zijn latere jaren vaak de zomer door. En terecht: de villa is fantastisch. Zij ligt in het water (je moet een brug over om er naar toe te gaan) en als je het raam uit kijkt zou je bijna vergeten dat je in een drukke stad met miljoenen inwoners bent – je ziet alleen de lucht en de zee.

De vormgeving van de villa is zeer geïnspireerd op de functionalistische bouwstijl die in die tijd in West-Europa opgeld deed: de lampen bijvoorbeeld zijn strak en fel en doen in niets denken aan de overdadige kroonluchters die in het Dolmabahce-paleis (dat in de negentiende eeuw werd gebouwd) hangen. Let ook eens op de stoel in de badkamer: deze had tot doel om Atatürk, die in zijn latere jaren een steeds grotere buik kreeg, te wegen.

Istanbul 2:Hotel ‘Les Ottomans’

Dit hotel is een nieuwe aanwinst in Istanbul en is zo ongeveer de tegenpool van de Atatürk-villa in Florya. Ontwerpster Zeynep Fadillioglu, sinds enige jaren een ster in de Turkse designwereld. Zij wil juist af van het Europese functionalisme met zijn kale ruimtes en zijn felle licht en zoekt veel meer aansluiting bij de Ottomaanse traditie. Fadillioglu tempert licht bijvoorbeeld door een doorzichtige wand neer te zetten naast de lichtbron. Ook houdt zij erg van tapijten, vooral in rood.

Dit hotel is te vinden in Ortaköy aan de Europese zijde van Istanbul, zo’n vijftien minuten met de taxi vanaf Taksim. Omdat het maar een tiental kamers heeft, is het populair bij internationale sterren die even wat afzondering willen. Even naar binnen lopen is er niet bij, maar je kunt er natuurlijk wel een kamer boeken. Dan moet je wel in de buidel tasten (de goedkoopste kamer is 1.000 euro) maar je hebt dan wel de kans om bijvoorbeeld Paris Hilton of Donna Karan te ontmoeten.

Istanbul 3:Het karikatuur-museum

Het Museum voor Cartoons en Humor ligt zo’n tien minuten rijden van Sultanahmet af. Toch komen er maar weinig toeristen en dat is jammer. Als je een beetje gevoel wil krijgen voor de moderne Turkse geschiedenis, is het museum een goede plek om te beginnen.

Een van de fraaiste prenten die er hangen is van Oguz Aral. Terwijl een gevangene wordt gemarteld zegt een hoge militair tegen een ondergeschikte dat het tijd wordt om het toedienen van stroomstoten stop te zetten. ‘De stroom valt hier steeds maar uit’, zegt de militair, die daaraan toevoegt dat daardoor de ‘dienstverlening’ aan de ‘cliënten’ onder druk komt te staan. Het museum kent een vaste collectie (waar bovengenoemde prent deel van uitmaakt) maar ook wisselende tentoonstellingen.

Istanbul 4:Atatürk-arboretum

Als je aan het einde van je bezoek genoeg krijgt van de drukte en het verkeer, ga dan naar het Atatürk-arboretum in de wijk Sariyer. Toegegeven, het is zo’n twintig kilometer van Taksim vandaan en je rijdt door de drukste wijken van Istanbul. Maar als je het Arboretum eenmaal hebt bereikt, zie je dat de reis de moeite waard was. Het arboretum ligt in het Belgrado-bos en het is een oase van rust. Je hoeft absoluut geen verstand van bomen te hebben om ervan te genieten – zo ligt er een meertje met een bank ernaast waar je, als je zit, opeens weer vogels hoort fluiten. Als je alleen in Taksim rondloopt, zul je nooit beseffen dat Turkije een van de plekken is waar miljoenen vogels tijdens hun trek even stoppen.