Een republiek met een doorsnede van tien meter

In het Praterpark in Wenen bevindt zich heel onopvallend de microstaat Kugelmugel, omheind met grenspalen en prikkeldraad. Ontwerper Edwin Lipburger riep de staat in 1984 uit tot republiek.

De microstaat Kugelmugel in het Weense Praterpark. Foto Paul Prillevitz eigen land, staat van Edwin Lipburger Prillevitz, Paul

In de schaduw van het beroemde reuzenrad van het Weense Praterpark, bevindt zich de microstaat Kugelmugel. Omheind met grenspalen, prikkeldraad, waarschuwingsborden en een rood-witte toegangspoort maakt Kugelmugel de indruk alsof het hier gaat om een echte natie. In 1984 riep kunstenaar en ontwerper Edwin Lipburger Kugelmugel uit tot onafhankelijke republiek, begon postzegels uit te geven en weigerde belasting te betalen.

De Oostenrijkse overheid zag Kugelmugel als een staat in de staat en wilde deze vijandige ‘republiek’ binnenvallen en de éénkoppige bevolking verwijderen, hetgeen ook gebeurde. Voor zijn actie kreeg Lipburger een gevangenisstraf van tien weken, maar die hoefde hij niet uit te zitten omdat de Oostenrijkse president Rudolf Kirchschläger hem gratie verleende. Tegenwoordig woont Lipburger uit protest in ballingschap buiten Oostenrijk.

Het adres van Kugelmugel is ‘Antifaschismus-Platz 2’. Dit staat op een straatnaambordje binnen de omheining. Op een ander bord valt te lezen dat Dem Grosen Demokratischen Revolutionsführer Edwin Lipburger hier begonnen is om de oude moraal af te schaffen en alle corruptievormen onder elk masker wil bevechten.

Vreemd genoeg, maar wellicht ook niet toevallig, ligt de libertijnse Kugelmugel-republiek vlak onder het reuzenrad in het Weense Praterpark en te midden van een gigantische kermis. Het reuzenrad speelt een belangrijke rol in de wereldberoemde film The Third Man (1949) waarvoor Graham Greene het script schreef. In de reuzenradscène van de film doet hoofdrolspeler Harry Lime – gespeeld door Orson Welles – enkele onmenselijke en fascistoïde uitspraken. Hoog in het reuzenrad zittend, kijkt hij naar beneden en zegt tegen zijn vriend Holly Martins: „Zou je enig medelijden voelen als een van die puntjes (bedoelt een mens) daar beneden voor altijd zou stoppen met bewegen?”

Ook wijst hij erop dat oorlog goed is voor de cultuur en de beschaving. „In het Italië van de Borgia’s was er dertig jaar lang oorlog, terreur, moord en bloedvergieten, maar het leverde wel Michelangelo, Leonardo da Vinci en de Renaissance op. In Zwitserland hadden ze broederlijke liefde. Er was daar vijfhonderd jaar democratie en vrede, maar wat bracht het op? De koekoeksklok!”

Lipburger heeft zijn antifascistische microstaat niet onder het reuzenrad gebouwd vanwege de harde teksten van Welles en Greene. Oorspronkelijk stond de bolwoning in Katzelsdorf. Na het verbod heeft de overheid de kogelrepubliek gewoon naar het Praterpark verbannen. Het complex werd op die manier, tot ergernis van de bouwer, als niet-serieus amusement te kijk gesteld. Een argeloze toerist zal waarschijnlijk weinig aandacht aan Kugelmugel schenken en er snel voorbijlopen. Zoals de naam microstaat al suggereert is het complex immers erg klein. Het kogelhuis zelf heeft een doorsnede van ongeveer acht meter en lijkt wel wat op een grote uitvoering van de in Wenen zo populaire Mozartkugel (bonbon).

Met de tuin meegerekend zal de totale oppervlakte van Kugelmugel hoogstens 100 m2 (tien meter lang en tien meter breed) zijn. Dat is zelfs voor een microstaat niet veel. Andere bekende microstaten als Sealand, Tierra del Mar en de Republic of Rose Island zijn allemaal veel groter. Deze drie ‘naties’ hebben een oppervlakte van respectievelijk 550, 900 en 400 m2.

Microstaten zijn niet hetzelfde als ministaten. Landjes als Liechtenstein en Andorra zijn immers aanzienlijk groter dan de meeste microstaten. Microstaten ontstonden als een soort spin-off van de 19de-eeuwse natievorming. De eerste microstaten uit de 19de eeuw hadden soms behoorlijk succes. De Cocos-eilanden en Sarawak waren een soort feodale pseudonaties die bleven bestaan tot in de 20ste eeuw.

Internationaal-rechtelijk gezien (Conventie van Montevideo) moet een staat beschikken over de volgende zaken: een duidelijk omschreven grondgebied, een regering, een permanente bevolking en de middelen om contacten met andere naties te onderhouden. Niet veel microstaten voldoen hieraan. Vaak beschikken ze wel over paspoorten, postzegels, vlaggen, onderscheidingen en muntgeld. Deze worden door de buitenwereld echter meestal niet erkend. Kugelmugel vormt daar helaas voor Lipburger geen uitzondering op. De kogelrepubliek is op afspraak te bezichtigen. Een visum is niet verplicht.

Meer informatie:www.republik-kugelmugel.com